in , , ,

BLOK ZİNCİR VE DENİZCİLİK SEKTÖRÜ

BLOK ZİNCİR VE DENİZCİLİK SEKTÖRÜ

Blok Zincir Nedir? Nasıl Çalışır?

Blok Zinciri, verilerin dijital ortamda şifrelenerek kaydedildiği bir tür kayıt defteri ya da kayıt listesi olarak tanımlayabiliriz. Her bir blokta kayıt defterine işlenecek verinin yanı sıra kaydedildiği zamanı gösteren bilgi bulunur. Veriler herkesin görüntüleyebileceği ve doğrulayabileceği bir şekilde kaydedilir ve isteyen herkes kayıt defterinin bir kopyasına sahip olabilir. Bu da blok zinciri kayıtlarının tek bir merkeze bağımlı olmadan şeffaf ve güvenli bir şekilde saklanmasını sağlar. Bilgi ve belgelerin değiştirilemeyecek şekilde güvenli bir biçimde arşivlenmesi ve gerektiğinde doğrulanabilmesi amacıyla ihtiyaç duyulan herhangi bir iş için blok zincirden yararlanabiliriz.

Blok Zinciri Özellikleri Nelerdir?

Merkeziyetsizlik: Bu özellik, herhangi bir kişi ya da himayeye dayalı bir durum söz konusu olmadan aynı zamanda bankaların sağlamış olduğu mali aracılık ihtiyacına gerek duymadan tarafların kendi aralarında işlem yapabildikleri sistemi ifade etmektedir.

  1. Mimari merkeziyetsizlik; sistemde yer alan bilgisayarların sayıları ve sistemde devre dışı olan düğümlerden kaçını kaldırabileceği ile ilgilidir.
  2. Yönetimsel merkeziyetsizlik; sistemde yer alan bilgisayarları yönetmekte olan kişilerin ve kurumların sayısını belirtir. 
  3. Mantıksal merkeziyetsizlik; sistemin iki ve daha fazla bir parçaya bölünmesi halinde sistemin bu duruma vereceği tepkinin ve sistemin tek bir bilgisayar gibi davranıp davranamayacağının kapsamını belirler. 

Değişmezlik: Blok zincir teknolojisinin sıkça ilişkilendirildiği özelliklerin başındadeğişmezlik yer almaktadır. Teknik yapısı gereği, blok zincir değişmez bir veri tabanı olarak var olmaktadır. Bu yüzden blok zincirde yer alan verilerin değiştirilmesi söz konusu değildir

Anonimlik: Kullanıcıların reel kimliklerini açıklamalarına ihtiyaç duymadan sisteme giriş yapabildikleri ve gerekli işlemleri yapabildikleri anlamına gelen anonimlik özelliği, blok zincir ve kripto para birim sisteminin temelini oluşturan özelliklerden biri olarak ele alınır. Bu özellik aynı zamanda sistem içerisinde var olan kayıtlara dayalı olarak işlemi gerçekleştiren kişilerin reel kimliklerine erişebilmeyi de içeren bir yapıya sahiptir (Ceylan, 2019: 13).

Şeffaflık ve İzlenebilirlik: Şeffaflık ve izlenebilirlik blok zinciri tasarımlarının temelinde yer alır ancak güvenlik faydaları farklı uygulamalarda farklı şekilde ortaya çıkar. Örneğin, tedarik zincirlerinde dijital olarak dağıtık bir kayıt defteri kullanılması, ürünlerin yaşam döngüsü boyunca tüm nakliye işlemlerinin ve navlun bilgilerinin dış müdahalelere karşı korumalı bir şekilde saklanabilmesini sağlar. Finans sektöründe ödeme geçmişinin şeffaf ve değiştirilemez olması sayesinde merkezi bir komisyoncuya olan ihtiyaç ortadan kalkar. Blok zincirler, uluslararası nakit akışı işlemlerinde güvenliği ve gizliliği de iyileştirir.

Hesap Verebilirlik: Blok zincir teknolojisi şeffaflık ve izlenebilirlik alanındaki sahip olduğu özellikler sayesinde hesap verebilirlik alanında kişilere karşı güven arz eden bir konumda değerlendirilmektedir. Şeffaflık özelliğine sahip olmasından kaynaklı, bilgisayarı bulunan hemen herkes bir blok zincir kaydını görüntüleyebilme potansiyeline sahip olmaktadır. Bu ise işlemlerin gizlenebilir olmasını hemen hemen imkânsız bir noktaya getirmektedir. Bu sayede blok zincir teknolojisi görece “dürüst” bir yaklaşıma sahip olacak şekilde konumlanmaktadır. Genel anahtar şifrelemesine sahip olması ile kişiler, blok zincirde kimlerle iş yaptıklarını bile bilmektedirler. Özel anahtarın gizli tutulması halinde blok zincir kimliği sahte olmamaktadır. İşlemlerin sadece bir blok zincirinin sonuna eklenebilir ve bir kez ekleme yapıldıktan sonra silinemez olması özelliği ile zaman damgasına sahip olması değiştirilemez olmasını sağlamaktadır. Tüm bu özellikler girişlerin yanlış veya güncel olmayan veri olasılıklarını azaltması ile blok zincir bütünlüğünü korur ve hesap verebilir bir noktaya gelir. 

Veri Güvenliği ve Gizliliği: Blok zincir teknolojisi, kurumların kendi kendini yöneten kimliğin merkezinde yer alan bireylere kimliklerini gizli tutma ve gizliliklerini koruma imkânı vermektedir. Blok zincir teknolojisinin dağıtılmış yapısı, ağların çoklu oturumları açmayı ya da birleşik kimlikleri daha güvenli bir şekilde etkinleştirmelerine olanak tanımaktadır.

BLOK ZİNCİRİ ÇEŞİTLERİ:

Açık Blok Zinciri: Her bir kimsenin verileri yazabildiği ve okuyabildiği, bunun için herhangi bir izin gereksinimi olmayan blok zincirlerine açık blok zinciri denilmektedir. Bu blok zincir şeklinde kullanıcıların her biri benzer şekillerde haklara sahip olarak değerlendirilmektedir. Kullanıcıların blok zincirin veri yapısını görüntüleyebilme, yeni kayıtları oluşturabilme ve güvenlik alanındaki işlemlere fayda sağlayabilme  özellikleri bulunmaktadır. Bu özellikler ile hedeflenen temel nokta ise, daha az maliyetle daha yüksek bir güvenlik düzeyine ulaşmaktır. 

Kapalı blok zinciri: Açık blok zincir yapısının tam tersi olacak şekilde kapalı blok zincirinde sistem, güvenilir olarak ifade edilen kullanıcıların bir araya gelmesi ile oluşmaktadır. Yetkisi bulunmayan kullanıcılar için bilginin okunması, değiştirilmesi gibi durumlar bu blok zincir şeklinde geçerli bir özellik değildir. İşlemler üzerinde değişimler ya da erişim sağlama gibi özellikler tek bir otorite üzerinde toplanmış bulunmaktadır. Daha çok yüksek güvenlik ve gizlilik gerektiren işlemler, devletlerin kamu alanlarında gerçekleştirdiği işlemler ve global finans sistemlerinin tercih ettiği bir blok zinciri şekli olarak kullanılmaktadır.

AKILLI SÖZLEŞMELER: Akıllı sözleşmeler, blok zincir teknolojisi üzerine inşa edilmiş ve çözülebilen uygulanabilen sözleşmelerdir. Belirli şartlar ve kuralların otomatik olarak yürütüldüğü ve kayıtlı kod tabanlı işlemlerdir. Bu tür sözleşmeler, dijital bir platform üzerinde çalışan ve değiştirilmesi veya değiştirilmesi zor olan kod tarafından yönetilmektedir. 

BLOK ZİNCİRİNİN KULLANIM ALANLARI: Blok zinciri kullanım alanlarıyla ilgili Joan Comarti, vd. (2014) tarafından yapılan bir çalışmada, blok zincir kullanım alanları ve bu alanların yüzdelik değerlerine yönelik veriler paylaşılmıştır. Finansal hizmetler %46, endüstriyel ürünler ve imalat %12, enerji ve ürünler %12, sağlık %11, hükümet %8, emekli ve tüketiciler %4 olacak şekilde kullanım alanına sahip olmuştur. Blok zinciri Kamu Sektörü, Finans, Eğitim, Hukuk ve Sağlık gibi bir çok alanda aktif olarak kullanıldığı gibi Deniz ticaretinde de kullanılmaktadır.

DENİZ TİCARETİNDE BLOK ZİNCİRİ VE UYGULAMALARI:

Geleneksel deniz ticaretinde, kargo ile ilgili bilgiler dokümantasyon şeklindedir. Konşimento, yük manifestosu, akreditif mektubu birçok evrak, artan dijitalleşmeye rağmen, hala basılı kopyalarda aktarılmaktadır (Takahashi,2016) . Ayrıca dokümantasyonun basılı kopyasındaki bilgiler ile gerçeklik arasındaki uyuşmazlık durumunda sorun, ağ perspektifinde etkin olmayan ikili iletişim araçlarıyla (Telefon görüşmeleri, e-postalar) çözülür. Bu alanda çalışma yapan piyasa uygulamalarının birçoğu, tüm dünyaya dağılmış taraflarca erişilen küresel bir defter yaratarak bu problemleri çözmeyi hedeflemektedirler.

Deniz taşımacılığında, Maersk’in ilk Blok Zinciri uygulaması da dahil olmak üzere,bir süredir veri odaklı teknolojiler için çalışmalar yapılmaktadır. Bir başka yenilik de konteyner taşıyıcılardan veri toplamaya ve dünya çapında 60.000’den fazla rotayı izlemeye başlamış olan Xeneta girişimcilik firması tarafından çalışılmaktadır. Bu çalışmanın amacı göndericilerin geçmiş verilerden ziyade kıyaslama için gerçek fiyat bilgisi almalarını olanak sağlamıştır. Bu nedenle fiyatlandırma şeffaflığı sağlamak ve sözleşme müzakerelerini desteklemek amacı için kullanılmaktadır (Ball, 2016).

Block Freight: Kullanıcıların gelişmiş bir küresel kayıt defterine erişebilmelerini sağlayan açık bir Blok Zinciri ağıdır. Uygulama tamamlanan bir kargo sevkiyatına konşimentoyu, ödeme koşullarını ve diğer unsurları kalıcı ve güvenli bir şekilde tanımlamak için akıllı sözleşmeleri kullanmayı amaçlamaktadır.

Wave: Wave tüm taşıyıcı, banka, nakliye komisyoncusu (forwarder), tüccar ve uluslararası ticaret tedarik zincirinin diğer taraflarını birbirine bağlayan eşler arası ve tamamen merkezi olmayan bir Blok Zinciri ağı kurmuştur. Blok Zinciri teknolojisi kullanılarak, bu taraflar arasındaki tüm iletişim doğrudan olması ve belirli bir merkezi kuruluştan geçmemesi sağlanmıştır (Wave, 2018).

Gatechain: Gatechain, merkezi olmayan bir ağda ticaret finansmanı için çözümler geliştirmek ve bu sayede ticaret ekosistemindeki tüm katılımcıları sorunsuz bir şekilde birbirine bağlamak amacı ile kurulmuştur. Uygulama Blok Zinciri teknolojisini kullanarak, işlemlerde nakit akışını iyileştirme, işlem süresini ve maliyetlerini önemli ölçüde azaltma gibi çözümler üretmeyi amaçlamaktadır (Gatechain, 2019).

Skuchain: Skuchain, ticari ortakların etkileşime girebileceği bir “ticaret bulutu” yaratarak bu sorunları çözmeyi ve buluttaki katılımcıların, işlemleri daha verimli bir şekilde tamamlarken tedarik zincirleri hakkında bilgi edinmeleri sağlamayı amaçlamaktadır. Blok Zinciri teknolojisini kullanarak bankalar, gümrük acenteleri gibi diğer üçüncü tarafları aradan çıkararak işlem sürelerini kısaltmak için çalışmalar yapmaktadır. Skuchain beş temel ürün sunmaktadır: EC3, Popcodes, Parantez (Bracket), Finansman, Sıfır Bilgi İş birliği.

Chain of Things: Chain of Things (CoT), bağlantılı cihazlar alanındaki temel sorunları çözmek ve yüksek verimli fütüristik uygulamalar geliştirmek için Blok Zinciri ve IoT arasındaki bağlantı noktasını güçlendirmek için çalışmalar yapan bir araştırma laboratuvarı ve girişim stüdyosu dur. CoT son projesinde Blok Zinciri teknolojisinin, geleneksel kağıt tabanlı Konşimento sistemine odaklanarak deniz ticaretinde sahtekarlıkları ve verimsizlikleri azaltma potansiyelini incelemektedir.

Solas VGM: Uygulama tüm kara tarafları, yükleme noktası, nakliyeci, sürücü, kiracı, terminal ve nakliye hattı arasında ortak bir ekosistem oluşturmaktadır. Bu ekosistem, karasal tedarik zincirindeki tüm tarafların 1 Temmuz 2016 tarihinden itibaren SOLAS, VGM gereklilikleri ile uyumlu olmasını sağlar. VGM ile birlikte gemilere yüklenecek dolu konteynerlerin brüt ağırlıklarının yükleten firma tarafından tespit edilmesi ve doğrulanmasını zorunlu hale getirilmiştir. (Solas VGM,2016).

CargoChain: İsviçre merkezli CargoChain, kargo taşımacılığı sırasında tedarik zincirindeki birçok taraf arasında metin, video, belge ve görüntüler gibi verilerin daha kolay ve doğru bir şekilde paylaşılması için bir platformdur. Tüm küresel tedarik zinciri katılımcıları arasında kargonun hareketi ve durumu hakkında bilgi paylaşma kabiliyetine sahiptir. Blok Zinciri, verilerin doğru olduğunu ve hiçbir şekilde değiştirilmediğini doğrulamak için kullanılır. Tüm kargo olayları, kargo el değiştirmesinde bir akıllı sözleşmenin uygulanmasını takiben zincir halinde kaydedilir. CargoChain, Elektronik Veri Değişimi gibi diğer veri aktarma biçimlerine ek olarak kullanılabilir. Birden fazla taraf, platforma veri gönderebilir; böylece tedarik zinciri ortakları veya gümrük yetkilileri gibi yetkililer tarafından istenen verileri sağlama gibi görevleri otomatik olarak tamamlayabilir (Cargo Chain, 2018).

CargoX: CargoX, Ağustos 2017’de küresel denizcilik sektöründe Blok Zinciri teknolojisinin öncüsü olma fikriyle kuruldu. Şirketi ilk ürünü merkezi olmayan bir dApp uygulamasına dayanan ‘Smart Bill of Lading’ (SBL) uygulamasıdır. SBL nin amacı küresel ticareti geliştirmek için hız, güvenlik ve şeffaflık gibi problemleri çözmek için tüm konşimento ile ilgili evrakların dijital ortama dijital olarak aktarılmasıdır. Geleneksel ticarette, önce belgelerin yazdırılması, imzalanması, taranması ve sonrasında alıcıya gönderilmesi gerekir. CargoX ürünü ile belgeler güvenliği ve alıcıya hızlı teslimatı garantileyen Blok Zinciri teknolojisi ile imzalanır. Şu anda, CargoX yalnızca SBL’nin Blok Zinciri teknolojisine dayanan dApp aracılığıyla depolanmasını ve aktarılmasını sunmaktadır.(CargoX 2018)

Gemi Sicilinde Blok Zinciri Kullanımı: Belirli niteliklere sahip gemilerin kimliğini belirlemeye imkan veren, ulusal ve uluslararası deniz ticaretinin güvenli bir şekilde yapılmasını sağlayan ve devletin vergilendirme hakkını da içinde barındıran bilgi topluluğuna Gemi Sicili denir. Gemi sicili bir geminin vatandaşlığını gösteren önemli bir belgedir. Günümüzde gemi tescili halen gerekli evrakların toplanması ve dilekçe yazılarak Liman Başkanlıklarına iletmeleri yolu ile gerçekleşmektedir. Deniz ticaretinde gemi alım satımı ve sicil değişikliği gibi durumlarda bu işlem zaman kaybına ve ekstra maliyetlere yol açmaktadır. Sürekli  Kayıt Belgesi(CSR) gibi belgelerin dijitalleşmesin de kullanılan blok zinciri sayesinde Gemi sicilinde zamandan ve maliyetten kazanç sağlanmıştır.

Hazırlayan:

Elif Azra UZUN –  İskenderun Teknik Üniversitesi Denizcilik İşletmeleri Yönetimi

Kaynakça:

Bilim Genç Tubitak, (2023, 9 Mart) Blok Zincir Nedir? Nasıl Çalışır?  https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/mfaakale/blokzincir-nedir-nasil-calisir#:~:text=Blokzinciri%2C%20verilerin%20dijital%20ortamda%20%C5%9Fifrelenerek,gibi%20ba%C4%9Flanm%C4%B1%C5%9F%20bloklar%20h%C3%A2linde%20saklan%C4%B1r.

Innova, (2022, 8 Ağustos) Siber Güvenlikte Blok Zinciri Kullanmanın 6 Faydası https://www.innova.com.tr/blog/siber-guvenlikte-blok-zincir-kullanmanin-6-ydasi

Researchgate, (2022, Aralık) Tedarik Zinciri Yönetiminde Blok Zinciri https://www.researchgate.net/profile/Emir-Yavuz/publication/366204947_TEDARIK_ZINCIRI_YONETIMINDE_BLOK_ZINCIR/links/63977f32095a6a777424fbeb/TEDARIK-ZINCIRI-YOeNETIMINDE-BLOK-ZINCIR.pdf

Researchgate, (2018, Aralık) Blok Zinciri Bileşenleri ve Uygulamaları Üzerine Bir Derleme  https://www.researchgate.net/publication/329958743_Blok_Zinciri_Bilesenleri_ve_Uygulamalari_Uzerine_Bir_Derleme

Researchgate, (2019, Haziran) Deniz Ticaretinde Potansiyel Blok Zinciri Uygulamları https://www.researchgate.net/publication/338079288_Deniz_Ticaretinde_Potansiyel_Blok_Zinciri_Uygulamalari

Lu, L. X. & Swaminathan, J. (2015). Supply Chain Management. International Encyclopedia of Social and Behavioral Sciences. 2: 709-713.  https://www.scribd.com/document/493169452/SupplyChainManagement-LuSwaminathan-2015

Kaya, H. (2019). Sektörel ve operasyonel blokzincir uygunluk analizinde kullanılacak kriterlerin belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Ankara. ss.13-45.  https://avesis.deu.edu.tr/dosya?id=a117111c-1e33-4c0f-b5e8-ab686109bf48

Bozic, N, Pujolle, G., & Secci, S. (2016). A tutorial on blockchain and applications to secure network control-planes. 2016 3rd Smart Cloud Networks Systems (SCNS). 1-8. https://lihaoxu.eng.wayne.edu/Courses/CSC7270/Note/BCSurvey.pdf

Kırbaş, İ. (2019). Blokzinciri teknolojisi ve yakın gelecekteki uygulama alanları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 9(1): 75-82. https://dergipark.org.tr/tr/pub/makufebed/issue/32898/365066

Ceylan, M. (2019). Bitcoin ekonomisi: Kripto para bitcoin’in finans sektörü içindeki yeri, (Yüksek Lisans Tezi). Batman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batman.  https://earsiv.batman.edu.tr/

Crosby, M., Nachiappan, P., & Verma, S. (2016). BlockChain technology: Beyond bitcoin. Applied Innovation Review. 2: 6-19. https://scet.berkeley.edu/wp-content/uploads/AIR-2016-Blockchain.pdf

 

Yazar Yisa - Elif Azra Uzun

İskenderun Teknik Üniversitesi - Denizcilik İşletmeleri Yönetimi

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

YUNUSLAR

DARGEB-BANDIRMA 100.YIL KUTLAMALARI