in

YANGINLA MÜCADELEDE KULLANILAN KİŞİSEL DONANIMLAR

    Yaşanan kazalarda yangını söndürmek ne kadar önemli olsa da aslında ondan daha önemlisi kişinin kendini yangından koruması ve yangınla mücadele esnasında kullandığı kişisel donanımlardır.

    Yangın ile mücadele esnasında kullanılan ekipmanlara genel olarak yangın ekipmanı (Firemans Equipment) adı verilir.

    Bu ekipmanlar şunlardır:

  • Isıya dayanıklı elbise,
  • Isıya dayanıklı yangın eldiveni,
  • Kauçuk tabanlı yangın çizmesi,
  • Yangın miğferi,
  • Su geçirmez el feneri,
  • Yangın Baltası ve
  • Acil durumlarda dumanlı ortamdan kaçış için kullanılan solunum teçhizatıdır (Emergency Escape Breathing Device (EEBD)).

   Isıya Dayanıklı Elbise 

    Yangın elbisesi; insan cildini aşırı ısı, alev ve kızgın stimin (buhar) doğuracağı her türlü yanma riskine karşı koruyan, ısıya dayanıklı ve su geçirmez elbisedir. Yangınla Mücadele giysisi, yangınla mücadele edecek olan kişinin vücudunun yangının yaydığı ısıdan, yanmalardan ve stimden koruyacak şekilde tasarlanmıştır. Giysi; alev geçirmez, suya dayanıklı ve kolay temizlenebilir bir maddeden üretilmiştir.

    Genellikle bu giysiler, tek bir parçadan oluşabildikleri gibi iki parçadan da oluşabilmektedirler. Bu giysiler, yangına çok yakından müdahale edecek kişiler tarafından kullanılırlar. Yangın alanına giriş giysileri değildir.

    Acil Kaçış Solunum Cihazı (EEBD)

    Adından da anlaşılabileceği acil durumlarda kullanılmaktadır. Hava sağlayıcı ve maskeden oluşur. SOLAS Chapte II-2’de belirtilen kurala göre EEBD’nin yaşam mahali ve makine dairesinde bulundurulması zorunlu bir ekipmandır. EEBD solunumu devam ettirebilmek amacıyla -10° ve 50° arasında sıcaklıklarda kullanılabilir. Ayrıca kit yangınla mücadele veya tanklara giriş için değil yangında kaçış için kullanılmalıdır.

   Yangına Müdahalede Kullanılan Araç Gereçler

    Bu teçhizatlar kişisel olmayan, yangın durumunda görevli olan kişinin kullandığı malzemelerdir.

   Hortumlar

   Genellikle yangın hortumlarının iç kısmı yani astar kısmı sentetik kumaştan, dış kısmı ise kauçuk sentetik karışımı koruyucu kılıftan imal edilir. Hortumların görevi, yangın istasyonlarından aldıkları basınçlı suyu yangın bölgesine taşımaktır.

   Hortumda bulunması gereken özellikler:

  • Esnek olmalı,
  • Toplanması ve istifi kolay olmalı,
  • Basınca, asit ve diğer kimyasal maddelere karşı dayanıklı olmalı ve
  • Uzun ömürlü olmalıdır.

   Yangın hortumları, amacı dışında kullanılmamalıdır. Hortumlar, çeşitli şekilde toplanarak istiflenir. Hortumlar toplanmadan önce içindeki suyun boşaltılması gerekir. Gemi yangın roleleri yapılırken role cetvelinde belirtilen görev dağılımına uygun olarak hortumların taşınması sırasında ekip halinde görev yapılır. Bu ekip nozulcu, hortum taşıyıcıları olmak üzere en az iki kişiden oluşmalıdır. Uygulamalar sırasında hortum üzerinde basınçlı su (en az 6 bar) varken hortum kesinlikle serbest bırakılmamalıdır. Bırakılması durumunda yangın hortumu kamçı etkisi ile çevreye ve insanlara ölümcül zararlar verebilir.

    Yangın Hortumlarının Hollanda Usulü Toplanması:

    Bu istifte dişi uç üstte erkek uç altta kalacak şekilde katlama yapılır. Böylece erkek ucun yangın istasyonuna irtibatı kolay olur.

    Yangın Hortumlarının Rulo Usulü Toplanması:

     Bu istifte dişi kaplin içeride kalacak şekilde, hortum yuvarlanarak toplanır. Bu sistemin avantajı, erkek uç istasyona bağlandıktan sonra dişi uç yuvarlanarak kolayca yangın bölgesine ulaştırılır.

    Nozullar (Lanslar)

     Birçok çeşidi olsa da nozulların genel görevi hortum ucundan çıkan suyun şiddetini arttırmaktır. Nozullar, hortumların ucundaki dişi kapline girerek kilitlenecek şekilde imal edilmişlerdir. Çeşitlerine göre çok değişik fonksiyonları olan nozullar (aplikatör), suyun çeşitli şekillerle yangına sevk edilmesini sağlar. Bu durum nozulların üzerinde bulunan ayar parçaları ile gerçekleştirilir. Yani su basıncı azaltılıp çoğaltılabileceği, yağmurlama veya jet sistemi gibi suyun yangına istenilen biçimde ulaşması sağlanabilir.

     Nozullar ve nozullardaki ayarlar kullanılırken dikkat edilmesi gereken bir durum da jet etkisidir. Hortum ve nozuldaki su basıncı zaman zaman artıp azalabilir. Bu duruma jet (silkeleme) etkisi denir. Nozul ucundan çıkan su, geri tepme yaparak hortumun tutulmasını zorlaştırabilir. Hortumu tutan kişiler buna çok dikkat etmelidir. Aksi takdirde hortum, kişinin kontrolünden çıkabilir.

     Kaplinler ve Kaplin Bağlantıları

     Kaplin, hortumları birbirine veya hortumları yangın istasyonuna bağlayan ara bir parçadır. Kaplin, birbirine bağlanan iki parçadan oluşur. Bu iki parçadan biri dişi, diğeri erkek parça olarak adlandırılır. Dişi parça, yaylı damakları sayesinde erkek parçayı kilitleme; erkek parça ise dişi parçanın içine girebilme özelliklerine sahiptir. Bunların su sızdırmazlığı araya konan conta ile sağlanır.

     Yangın Devresi Vanası

     SOLAS gereği gemi yangın role cetvelinde belirtilen görev dağılımına uygun olarak yangın devresi vanasında görevli personel, uygulamalar esnasında nozulcudan gelecek olan “Vanayı aç.” talimatını duyduktan sonra yangın devresi vanasını yavaş yavaş açmalı devredeki basıncı hortum üzerinde kademeli olarak dağıtmalıdır. Bu uygulama ile yangın hortumu üzerindeki suyun jet etkisi ortadan kaldırır. Yine nozulcudan alınan “Vanayı kapat.” talimatını duyduktan sonra da yangın devresi vanasını açarken olduğu gibi yavaş yavaş kapatır. Bu uygulamada yangın hortumunun silkeleme etkisi ortadan kaldırır.

    Yangın Battaniyesi

    Sıvı yanıcıların bulunduğu kaplardaki yangınlarda yangın battaniyesi kullanmak uygun bir yöntem olarak kabul edilir.

    Battaniyenin üst kenarı elleri korumak amacı ile eller içeride kalacak biçimde geriye doğru katlanır. Kollar yana doğru açılarak battaniye yüzü, sıcak ışıması ve alevden koruyacak biçimde önde tutulur sonra öne adım atılır. Yangının battaniye ile örtülmesinden sonra yanan yerin altında ateş ya da pişirme kaynağı varsa bu kaynak kapatılarak yangının çıktığı yer, soğumaya bırakılır. Eğer battaniye zamanından önce yerinden kaldırılırsa sıcaklık nedeniyle yangın yeniden başlayabilir.

     Yangın İstasyonu

     Yangın istasyonu içinde yangın vanası, hortumunu ve nozulunu bulunduran bir dolaptır. Kasaraların dışındaki istasyonlarda yangın vanası bulunmazken istasyonlar vanaların yakınına konur.

     Yangın Pompası

     Ana ve acil durum yangın pompaları denizden su alarak sisteme basınçlı su veren pompalardır. Esas olarak başka amaçla kullanılmaz. Gemideki acil durum yangın pompasının dışında en azından iki tane yangın pompası bulunması gerekir ancak yangın devresine bağlı safra (ballast) pompası ikinci yangın pompası olarak değerlendirilir.

     Makine dairesinde bulunan her bir yangın pompası aynı anda iki hortumun su jetine yeterli su verebilmelidir. Acil durum yangın pompaları makine dairesinde çıkabilecek yangınlar düşünülerek makine dairesinin dışarısına konulur.

    Yangın Söndürme Sistemleri

      Uluslarası Yangın Güvenliği Sistemleri Kodu (International Code for Fire Safety Systems-FSS CODE) FSS

     FSS Kodu IMO (International Maritime Organization) tarafından düzenlenen, yangın riskini azaltmak ve gemilerde acil durum müdahalesine yardımcı olmak için tasarlanmış bir dizi uluslararası anlaşmadır. Kodun bazı kısımları geçen yüzyılda yaşanan yolcu gemileri kazalarından sonra inşa edilmiştir.

    SOLAS’ın II-2 bölümündeki Güvenlik sistemi, Deniz Güvenliği Komitesi’nin (MSC) 73 oturumda kabul etmesinden sonra Temmuz 2002’de yürürlüğe giren ve MSC 99 (73) kararıyla zorunlu hale gelen Yangın Güvenlik Sistemi Kodu olarak bilinir.

     Toplam 15 bölümden oluşmaktadır.

Bölüm 1- FFS kodunun şeffaf ve sorunsuz bir şekilde uygulanması için tüm önemli terimler açıkça tanımlanmıştır.

Bölüm 2-  Uluslararası Sahil Bağlantısı (ISC) için boyu ve malzemeler için özel ayrıntılar verir.

Bölüm 3– Kişisel koruyucu ekipmanların ve giysilerin ayrıntıları belirtilmiştir. Ayrıca gemide EEBD (Acil Kaçış Solunum Cihazı) için de gereksinimleri de belirtir.

Bölüm 4- Taşınabilir yangın söndürücülerin mühendislik özellikleri ve uygulamaları bu bölümde açıklanmaktadır.

Bölüm 5- Kurulum ve kontrol gereksinimleri ile birlikte farklı türde sabit gazlı yangın söndürme sistemini açıklamaktadır.

Bölüm 6- Kurulum ve kontrol gereksinimleri ile birlikte sabit köpüklü yangın söndürme sistemi açıklanmaktadır.

Bölüm 7- Kurulum ve kontrol gereksinimlerini içeren sabit basınçlı su püskürtme ve su sisi yangın söndürme sistemi için ayrıntılı özellikler açıklanmıştır.

Bölüm 8- Kurulum ve kontrol gereksinimleri ile birlikte otomatik sprinkler sistemi, yangın algılama ve yangın alarm sistemi açıklanmaktadır.

Bölüm 9- Ayrıntılı teknik özellikler ve kurulum, kontrol gereksinimlerini içeren sabit yangın algılama ve alarm sistemi açıklanıyor.

Bölüm 10- Kurulum, kontrol ve test gereksinimleri dahil olmak üzere Numune Çekme duman algılama sisteminin ayrıntıları belirtilmiştir.

Bölüm 11– Tank üstü, kanal omurgası vb. gibi alçak konumlardaki ışıkların gereksinimleri için ayrıntılı şartname verilmiştir.

Bölüm 12- Kargo ve yolcu gemisindeki acil durum yangın pompası gereksinimleri bu bölümde verilmiştir.

Bölüm 13- Herhangi bir acil durumda makine dairesinden kaçış yolları için gereklilikler, hem yolcu hem de kargo gemilerindeki boyutları eklerle birlikte açıklanmaktadır.

Bölüm 14- Kargo alanı için köpük yoluyla sabit yangınla mücadele, bu bölümde kurulum ve kontrol gereksinimleri açıklanmaktadır.

Bölüm 15- Tanker gemilerinde inert gaz sisteminin gerekliliği kurulum ve kontrol sistemi ile birlikte belirlenir.

     Söndürücü Sistemler 

       Gemilerde en etkin ve en kapsamlı olan söndürücüler sabit yangın söndürme sistemleridir. Büyük yangınlarla mücadelede sabit sistemler kullanılır. Taşınabilir yangın söndürücüler, yeni başlayan küçük yangınlar için kullanılmaktadır.

      Sabit Söndürücü Sistemler:

  • Karbondioksit sabit söndürme sistemi, 
  • Halon sabit söndürme sistemi, 
  • Köpük üreten sabit söndürme sistemi,
  • Su sabit söndürme sistemi, 
  • Acil durum jeneratörleri, yangın pompaları ve sintine pompaları,
  • Uluslararası sahil bağlantısı (International Shore Connection (ISC)) ve
  • Kimyasal tozlar ile çalışan sistemler şeklinde sıralanabilir.

    Sabit yangın söndürme sistemlerinde aranan özellikler:

  • Sistemin kullanılma talimatı kaptan ve kaptanın yetkili kıldığı kıdemli zabit tarafından verilmeli,
  • Sabit sistemde kullanılan maddeler zehirli gaz çıkarmamalı,
  • Sistemdeki boru devresinde yeteri kadar kontrol valfi bulunmalı,
  • Sistemdeki söndürme maddesinin miktarı, yangınla mücadele edilecek alana yeterli olmalı ve
  • Sistemdeki söndürücü gaz ise gazın yanan bölüme otomatik değil, manuel basılmalıdır.

   Karbondioksit Sabit Söndürme Sistemi:

   Kapalı bölümlerde oluşan yangınları söndürmek için kullanılan karbondioksit gazı, yüksek basınç altında çelik tüpler içinde sıvı olarak depolandığı gibi gemilerin özelliğine bağlı olarak alçak basınç altında ve büyük tanklar içinde de bulundurulabilir. 

      CO2’in özellikleri şunlardır:

  • CO2 yangını, yangın çevresindeki hava ve oksijenin yerini değiştirerek söndürür. Böylece tutuşmayı engeller. A, B, C tipi yangınlarında kullanıldığı gibi elektrik yangınlarında da çok iyi bir söndürücüdür.
  • Sıvı CO2 havaya bırakıldığında hacminin 450 katı kadar genişler. Bu genleşme sırasında çevresinden ısı alarak basıldığı kompartımanın ısısını da süratle düşürür.
  • CO2 havadan yaklaşık 1,5 kez daha ağır olduğundan yangının üzerine bir battaniye gibi kaplayarak onun oksijenle ilişkisini keser. CO2 ile bir kompartımanın yangını söndürülecekse önce bu bölümün tamamen kapatılarak hava girişi önlenmelidir.
  • Karbondioksit, sıcaklık artışlarında hızla gaz hâline geçer. Bu durum 65°C’de tüpün dayanıklılık basıncı olan 250 bara ulaştığı için karbondioksit tüpleri sıcak mahallerde bulundurulmamalıdır.

    Makine dairesine CO2 Gönderimi:

  • Havalandırma kapı ve kaportalarını kapatınız,
  • Yangın durumunda salıverme panosunun kapağını açınız,
  • Kapak açıldıktan sonra alarm çalmaya başlayacaktır ve havalandırma stop edecektir ve
  • Herkesin makine dairesini terk ettiğinden emin olduktan sonra start tüplerini açıp her iki valfi dışarı doğru çekiniz. CO2 kısa bir süre sonra makine dairesini dolduracaktır.

   Köpük Üreten Sabit Söndürme Sistemi

    Genelde “B” sınıfı yangınlarının söndürülmesinde kullanılan köpük, yanan sıvıların yüzeyinde bir tabaka oluşturacak şekilde uygulanmalıdır. Köpük üreten sıvı, genellikle iki ayrı orijinden gelmektedir.

  • Protein orijinli köpükler: Natürel ve organik maddelerden yapılır ve
  • Sentetik orijinli köpükler: Sabun yapımında kullanılan sentetik maddelerden yapılır. Çeşitleri şu şekildedir:
  •        Düşük genişlemeli köpük (1/10)
  •        Orta genişlemeli köpük (1/100)
  •        Yüksek genişlemeli köpük (1/1000)

     Uluslararası Sahil Bağlantısı (International Shore Connection (ISC))

     Gemilerde yangın çıkması ve geminin kendi imkânlarıyla söndürülemeyeceğinin anlaşılması durumunda veya gemi sahildeyken yangın çıkması durumunda liman itfaiyesinden yardım istenir. Çalıştırılamayan pompalar, yetersiz personel gibi nedenler ile liman itfaiyesine ihtiyaç duyulur. Liman itfaiyesi rıhtımlarda bulunan yangın vanalarından suyu alır ve gemi yangın devresine, gemideki uluslararası standart sahil bağlantısından verir. Liman itfaiyesinin irtibat bilgisi, gemi limana geldiğinde kaptana iletilir. Limandaki bir yangında derhâl liman itfaiyesi haberdar edilir. 500 tondan büyük tüm gemilerde, gemideki ana yangın sistemine diğer gemilerden veya sahilden destek almak gerektiğinde kullanılmak üzere en az bir adet ‘’International Shore Connection’’ bulundurulmalıdır. International Shore Connection geminin her iki tarafından kullanılmaya uygun olmalıdır.

      İnert Gaz Sistemi

       Yanmayı desteklemeyecek miktarda oksijen içeren bir gazdır. Hidrokarbon varlığında yanmanın meydana gelmesi için olması gereken oksijen miktarı en az %11’dir. Dolayısıyla tank içindeki gaz hacminde yanmayı engellemek için yapılması gereken oksijeni azaltmaktır.Bunun içinde gemide bulunan sabit boru devreleri vasıtasıyla tank içine inert gaz gönderilir ve yangın tehlikesi engellenir.

    Geçmiş Yıllara Göre Yangın / Patlama Kazalarının İncelenmesi

     Aşağıda gözüktüğü üzere 2007 yılından itibaren yaşanan kazaların genelinde 2020 yılını saymazsak büyük bir azalış gözükmemektedir. Hatta 2020 senesinde 1 yangın kazası yaşanmış ve hiç patlama kazası yaşanmamıştır ama genele baktığımızda yangın ve patlama yaşanan tüm kazaların %26,8’ini oluşturuyor fakat görüldüğü üzere yangın, patlama kazalarından çok daha fazla yaşanmış fakat patlama kazaları çok az gözüksede çevreye ve insana verdiği hasarın çok fazla olduğunu göz önünde bulundurmalıyız.

    Kazaların önlenebilir olduğunu ve bunun bi denizcilerin elinde olduğunu unutmayalım, çalışırken dikkatli ve kontrollü bir şekilde çalışalım ve önümüzdeki yıllarda bu oranların azalarak ve farkında olarak sıfır olmasını dileyelim ve bu yolda hep beraber çaba gösterelim.

ARDA BORA DOĞANAY

PİRİ REİS ÜNİVERSİTESİ 

DENİZ ULAŞTIRMA İŞLETME 

2019/2022

Yazar Arya - Melis Yıldız

MERSİN ÜNİVERSİTESİ - DENİZCİLİK İŞLETMELERİ YÖNETİMİ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

DENİZCİLİK SEKTÖRÜNDE ÇEVRESEL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

DENİZ TEMİZ TURMEPA