Gabya - Özlem Çakmak İLK YARDIM NEDİR?
Herhangi bir kaza ya da yaşamı tehlikeye düşüren bir durumda, tıbbı yardım sağlanıncaya kadar hayatın kurtarılması ya da durumun daha kötüye gitmesini önleyebilmek amacıyla olay yerinde, tıbbi araç ve gereç aranmaksızın, mevcut araç ve gereçlerle yapılan ilaçsız uygulamalara ilk yardım denir.
İLK YARDIMIN AMAÇLARI
- Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesini sağlamak
- Hasta veya yaralının durumunun kötüleşmesini engellemek,
- İyileşmeyi kolaylaştırmaktır.
İLK YARDIMIN ABC Sİ?
Bilinç kontrol edilmeli, bilinç kapalı ise aşağıdakiler hızla değerlendirilmelidir:
A. Hava yolu açıklığının değerlendirilmesi
B. Solunumun değerlendirilmesi ( Bak-Dinle-Hisset)
C. Dolaşımın değerlendirilmesi (Şah damarından 5 saniye nabız alınarak yapılır)
ACİL BAKIM
Hastalık ve kaza nedeniyle sağlığı tehlikeye girmiş kişiye, sağlık personeli (doktor, acil tıp teknisyeni, hemşire vb.) tarafından tıbbi araç gereç ve ilaç kullanılarak yapılan uygulamalara, acil bakım denir.
İlk yardım ve acil bakım arasındaki farklar:
- İLK YARDIM= ilk yardımcı tarafından uygulanır.
- ACİL BAKIM= Sağlık personeli tarafından uygulanır.
- İLK YARDIM= Çevredeki imkanları kullanır.
- ACİL BAKIM= Tıbbi araç gereç kullanır.
- İLK YARDIM=İlaçsız uygulamaları kapsar.
- ACİL BAKIM=İlaç kullanılır.
- İLK YARDIM=Olay yerinde uygulanır.
- ACİL BAKIM=Olay yerinde,ambulansta ve sağlık kuruluşunda uygulanır.
İLK YARDIMCI
Hastalık ve kaza nedeniyle sağlığın tehlikeye girdiği durumlarda tıbbi yardım sağlanıncaya kadar tıbbi araç gereç aranmaksızın mevcut araç gereçlerle, ilaçsız uygulamaları yapan, en az temel ilkyardım kursu alarak ilkyardımcı sertifikası almış kişilere ilkyardımcı denir.
İLK YARDIMCI ÖZELLİKLERİ:
- Sakin ve soğukkanlı olabilme,
- Kendine güvenme,
- Kendinin, hasta veya yaralının ve çevredekilerin can güvenliğini korumak için gerekli önlemleri alabilme,
- İnsan vücudu ile ilgili bilgilere sahip olma,
- Olay yerindeki olanakları değerlendirebilme,
- Olayı, en kısa sürede doğru olarak tıbbi yardım birimine (112) bildirme
- Çevrede bulunan kişileri organize edebilmedir.
İLK YARDIMCININ GÖREV VE SORUMLULUKLARI:
- İlk yardımın bir insanlık görevi olduğuna inanarak ilk yardım uygulayabilme,
- Çevredeki sağlık kuruluşlarını tanıma,
- Ülkenin sağlık sistemi hakkında bilgisi alma,
- İlk yardım ile ilgili yenilikleri takip etme,
- Olayları hızla değerlendirme,
- Olay yerinde bulunan kişileri organize etme,
- Hasta veya yaralıyı sakinleştirme ve güven verme,
- Hasta veya yaralının eşyalarını koruma altına alma,
- 112’ye doğru şekilde haber verme, •
- Olay yerine gelen tıbbi yardım ekibine tam ve doğru olarak bilgi aktarma, •
- Tıbbi yardım ekibi geldiğinde onlara yardım etmedir.
YARDIM ÇANTASI
İlk yardım çantası, olay yerinde ilk yardım uygulanmasında kullanılabilecek basit malzemeleri içinde bulunduran çantadır. Evde, okulda, işyerinde, otomobilde yani insanın her yerde kazaya uğrayacağı düşünülerek düzenlenmiştir. Zaman zaman kontrol edilmeli ve eksikleri tamamlanmalıdır.
Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik doğrultusunda araçlarda aşağıda verilen ilk yardım malzemelerini bulundurmak zorunludur.
Büyük sargı bezi (10 cm x 3-5 m) 2 adet
Hidrofil gaz steril (10×10 cm 50’lik kutu) 1 kutu
Üçgen sargı 3 adet
Antiseptik solüsyon (50 ml) 1 adet
Flaster (2 cm x 5 m) 1 adet
Çengelli iğne 10 adet
Küçük makas (paslanmaz çelik) 1 adet
Esmark bandajı 1 adet
Turnike (En az 50 cm örgülü tekstil malzemeden) 1 adet
Yara bandı 10 adet
Alüminyum yanık örtüsü 1 adet
Tıbbi eldiven 10 çift
El feneri 1 adet
İlk yardım çantası Esmark bandajı Alüminyum yanık örtüsü
YAŞAM KURTARMA ZİNCİRİ
Olaya ilk tanık olan kişiden başlayarak tedavinin tamamlandığı hastaneye kadar kesintisiz olarak sürdürülen ilk yardım ve acil bakım uygulamalarının tümü, yaşam kurtarma zinciri olarak adlandırılır.
Yaşam kurtarma zinciri 4 halkadan oluşur. İlk iki halkası ilkyardımcının sorumluluğunda bulunan temel ilk yardım uygulamaları (koruma, bildirme, kurtarma) ve olay yerinde sağlanan temel yaşam desteğidir. Son iki halkası ise ilkyardımcının görevi değildir; profesyonel sağlık ekiplerinin görevidir.
1.Halka:Sağlık kuruluşlarına haber verilmesi
2.Halka:Olay yerinde bulunan ilk yardımcının yaptığı temel yaşam desteği
3.Halka:Ambulans ekipleri tarafından yapılan acil bakım uygulamaları
4.Halka:Hastane acil servisleri tarafından yapılan acil bakım uygulamaları
Bir kaza ya da hastalık durumunda genellikle yaralı insanların dışında yardım etmeye çalışan, ilk yardım konusunda yeterli bilgi sahibi olmadıkları için de yarardan çok zarara neden olan insanlar vardır. Bilinçsizce yapılan ilk yardım uygulamaları, hasta veya yaralılara müdahale etmede gecikmeye neden olur. Ayrıca gerekli güvenlik önlemleri alınmadan kaza yerine yaklaşılması neticesinde ikincil kazalar meydana gelebilir.
İlk yardımcı, acil bir durumda yaşam zincirinin birinci halkasında yer alan üç temel uygulamayı öncelikli olarak yapmalıdır. Bu uygulamalar koruma, bildirme ve kurtarmadır.
1-)KORUMA
Olay yerini hızla değerlendirip olası tehlikeleri belirleyerek güvenli bir çevre oluşturmaya koruma denir.
Olay yeri değerlendirilirken kazanın ya da olayın çeşidine göre (trafik kazası, yangın, patlama, elektrik çarpması vb.) farklı önlemler alınmalıdır.
Ortamda ikincil kazaya neden olacak herhangi bir durum (ikincil trafik kaza riski, elektrik kaçağı, gaz kaçağı, duman vb.) varlığında önlem alınmadan hasta veya yaralının yanına gidilmemeli, güvenli bir mesafede kalınarak ve acilen yardım çağrılmalıdır.
OLAY YERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
İlkyardımcı, acil bir durumda hasta veya yaralıya yönelmeden önce olay yerini değerlendirmelidir. Kendisinin, hasta veya yaralının ve çevredeki diğer insanların can güvenliği açısından mutlaka ortamı dikkatle inceleyerek gerekli güvenlik önlemlerini almalıdır. Her şeyden önce kendi güvenliğinizin önemli olduğu kesinlikle unutulmamalıdır.
Olay yeri değerlendirilmesinin amaçları:
- Olay yerinde tekrar kaza oluşma riskini ortadan kaldırmak
- Olay yerindeki yaralıların sayısı ve yaralanma tiplerini belirlemek
- Olay yerindeki delilleri korumak
- Çevredeki imkânları hızla değerlendirmek
Olay yerinin, hızlı bir şekilde değerlendirilmesinin ardından güvenliği sağlayıcı önlemler alınmalıdır
2-)BİLDİRME
Olayın tıbbi yardım kuruluşuna haber verilmesine bildirme denir.Olay veya kaza, mümkün olduğu kadar hızlı bir şekilde telefonla tıbbi yardım kuruluşuna bildirilmelidir.
Ülkemizde acil tıbbi yardım istenen telefon numarası 112’dir. 1-1-2 acil tıbbi yardım numarasına her türlü telefon ile kısa sürede ulaşılarak acil çağrı yapılabilir. Sabit ve ankesörlü telefonlar ve cep telefonları ile ücretsiz olarak görüşme sağlanabilir.
İlk yardımcı, 112 no’lu telefonu kendisi aramalı ya da çevredekilerden birine aratmalıdır. Çevrede yardım istenebilecek kimse yoksa telefon için kazazedenin yanından ayrılmak zorunda kaldığında hızlı hareket etmeli ve hemen geri dönmeye çalışmalıdır.
Aşağıdaki durumlarda 112 acil tıbbi yardım çağrılmalıdır:
- Hasta veya yaralının bilinci kapalı ise
- Hasta veya yaralının bilinci açık olsa bile ciddi yaralanması varsa (kafa travması, yüksekten düşme vb.)
- Solunum güçlüğü varsa
- Göğüste basınç hissi ve ağrı varsa
- Kanama varsa
- Karında ağrı ve sertlik varsa
- Kusması varsa
- Baş ağrısı ve konuşma güçlüğü varsa
- Zehirlenme belirtileri varsa
- Baş,boyun ve omurga travmasından şüpheleniliyorsa
- Kırıklarda
- Yangın ve patlamalarda
- Elektrik çarpmalarında
- Trafik kazalarında
ACİL ÇAĞRI YAPILMASI:
- 112 Acil tıbbi yardım numarası çevrilir,
- Olay ile ilgili gerekli bilgiler verilerek görevlinin sorduğu sorulara cevap verilir ,
- Adınız ve soyadınız,
- Aradığınız telefonun numarası,
- Kesin yer ve adres (şehir, kasaba, cadde, bina, kat, no) ve etraftaki çok bilinen bir yerin adı,
- Olayın ne olduğu, (trafik kazası, düşme, elektrik çarpması, bayılma vb.)
- Olaydan etkilenen kişi sayısı, (kaç tane ambulans gerekeceğinin tahmin edilmesi için)
- Kazazedelerin durumları, (bilinç durumu, kanama, kırık vb.)
- Yapılan ilk yardım müdahaleleri söylenmelidir.
Gereken bütün bilgiler verilmeden telefon kapatılmamalıdır. Telefondaki acil çağrı personelinin önerileri dikkatlice dinlenmelidir. Aranılan telefon, geri aranabileceğinden gereksiz yere meşgul edilmesi engellenmelidir.
3-)KURTARMA
Kurtarma ilk yardımcının yapacağı müdahalelerin sonuçlarını belirleyecek temel uygulamalardandır
- Hasta veya yaralılara müdahalede yardımcı olacak kişiler organize edilir.
- Olay yerinin güvenliği sağlandıktan sonra hasta veya yaralıların durumları hızla değerlendirilir.
Bu aşamada hasta veya yaralıların durumlarını tek tek değerlendirmek için vakit kaybedilmemelidir. Aksi halde acil durumdaki hasta veya yaralılara müdahalede gecikme olur. İlk yardım uygulamalarına öncelikle durumu ağır (bilinci kapalı, kanamalı vb.) ve risk taşıyan hasta veya yaralılardan (bebek, çocuk, gebe, yaşlı vb.) başlanır.
- Hasta veya yaralı yangın, patlama, gaz sızıntısı vb. tehlikeli durumlar dışında kesinlikle hareket ettirilmemelidir. Tehlikeli durumlarda taşınması gerekiyorsa mümkün olduğu kadar hızlı hareket edilmeli ve dikkatli olunmalıdır.
- Kırık veya kanamalara gerekli müdahale edilir.
- Hasta veya yaralı sıcak tutulmalı ve yarasını görmesine izin verilmemelidir.
- Bilinci kapalı olan hasta veya yaralıya ağızdan hiçbir şey verilmemelidir. •
- Acil tıbbi yardım görevlileri gelene kadar hasta veya yaralının yanında kalınır.
- Hasta veya yaralı ya da olay hakkındaki bilgiler kaydedilir. •
- Hasta veya yaralının korku ve endişelerinin giderilmesi için hastaya nazik ve hoşgörülü davranılmalıdır.
