Gabya - Özlem Çakmak HASTA VE YARALININ BİRİNCİ DEĞERLENDİRMESİ
İlk yardım uygulamalarında kendi can güvenliği ve olay yeri güvenliği sağlandıktan sonra ilk yardım müdahalesi yapabilmek için hasta veya yaralının birinci değerlendirilmesi aşamasına geçilir.
Birinci değerlendirmede amaç, hasta veya yaralı için hayati tehlike oluşturan unsurları belirlemek ve zamanında müdahale etmektir.
1-)BİLİNCİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Her hasta veya yaralının bilinç değerlendirmesi yapılmalıdır. Çünkü bilincin kaybolmasından sonra çok kısa bir süre içinde solunum ve kalp durması gelişebilir.
Bilinç kontrolünde yetişkin ve çocuk hasta veya yaralının omuzlarına dokunurken sözlü olarak “iyi misiniz?” diye sorulur. Bebeklerde ise ayak tabanına hafifçe dokunularak bilinç kontrolü yapılır.
Hasta veya yaralı, konuşup cevap verebiliyorsa bilinç var anlamına gelir. Bu durumda hasta veya yaralının ikinci değerlendirmesine geçilir.
Cevap alınamıyorsa bilinç yok anlamına gelir. Hemen 112 aranarak tıbbi yardım istenir. Hasta veya yaralının, ABC (A- hava yolu açıklığı, B- solunum, C- dolaşım) değerlendirmesine geçilir.
1-) HAVA YOLU AÇIKLIĞININ SAĞLANMASI (A)
- Bilincin kapalı olması durumunda dilin geriye kaçması, solunum yoluna yabancı cisim kaçması (kusmuk, bozuk para, yiyecek vb.) gibi nedenlere bağlı olarak solunum yolu tıkanabilir.Tıbbi yardım çağrıldıktan sonra hemen hava yolu açılmalıdır. Kendi can güvenliğini sağlamak amacıyla varsa eldiven giyilmelidir
- Hasta veya yaralı sert ve düz bir zemin üzerine baş, boyun ve gövde ekseni düz olacak şekilde sırtüstü yatırılır.
- Solunumunu zorlaştıracak kıyafetleri gevşetilir
- Hasta veya yaralının ağız içi kontrol edilir. Görülebilen yabancı bir cisim varsa tek hamlede çıkarılır. Yabancı cisim görülemiyorsa ağız içine kesinlikle kör dalış yapılmaz.
- Bir el hasta veya yaralının alnına konarak başı geriye itilirken diğer elin 1., 2. ve 3. parmakları ile çene öne ve yukarı doğru çekilerek baş- çene pozisyonu verilir. Baş çene pozisyonu verilirken baş ve omurga yaralanması olabileceği düşüncesi ile çok sert hareketlerden kaçınılmalıdır. Böylece hava yolu açıklığı sağlanmış olur.
Hasta rahatlatılır Ağız içi kontrolü Baş-çene pozisyonu
2-) SOLUNUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ (B)
İlkyardımcı, 5- 10 sn. süresince bak- dinle- hisset yöntemi ile hasta veya yaralının solunumunu değerlendirir.
- İlkyardımcı, başını hasta veya yaralının göğüs hareketlerini gözlemlemek amacıyla yan çevirir. (BAK)
- Yüzünü hasta veya yaralının ağzına yaklaştırarak solunum seslerini duymaya çalışır. (DİNLE)
- Hasta veya yaralının nefesini yanağında hissetmeye çalışır. (HİSSET)
Göğüs hareketlerini gözlemlemenin mümkün olmadığı durumlarda, bir el göğüs üzerine konarak solunum hissedilmeye çalışılır.
BAK-DİNLE-HİSSET
3-) DOLAŞIMIN DEĞERLENDİRİLMESİ (C)
Hasta veya yaralının dolaşımı, solunum kriterlerine bakılarak değerlendirilir. Solunumu olmayan hastanın dolaşımı da yok sayılır.
- Birinci değerlendirme neticesinde hasta veya yaralının bilinci kapalı ve solunumu yok ise hemen temel yaşam desteği uygulamalarına geçilir.
- Birinci değerlendirme neticesinde hasta veya yaralının bilinci kapalı ama solunumu varsa koma pozisyonu (iyileşme pozisyonu) verilerek tıbbi yardım gelene kadar yanından ayrılmadan takip edilir.
KOMA POZİSYONU
- Hasta veya yaralının bulunduğu ortam dikkate alınarak hangi tarafa döndürüleceğine karar verilir.
- Döndürülecek tarafa geçilerek diz çökülür.
- Hasta veya yaralının ilkyardımcıya yakın olan kolu vücudu ile dik açı yapacak şekilde, dirsekten bükülerek avuç içi yukarı bakar pozisyonda yerleştirilir
- Uzak olan kolu göğsü çaprazlayacak şekilde, el sırtı ilkyardımcıya yakın olan yanağa bakacak şekilde yerleştirilir.
- Diğer el ile uzaktaki bacağı diz ekleminin üst bölümünden tutarak ayak tabanı yere bakacak şekilde yerleştirilir.
- Hasta veya yaralının sırt ve kalçasından kavranarak dikkatlice ilkyardımcının bulunduğu tarafa doğru çevrilir.
- Üstteki bacağı hem kalça hem de diz eklemine dik açı oluşturacak şekilde ayarlanır.
- Alttaki bacak hafif dizden bükülerek arkaya destek yapılır
- Baş uzatılan kolun üzerine yan pozisyonda, hafif öne eğik şekilde yerleştirilir
- Hasta veya yaralının vücut sıcaklığını korumak için üstü mutlaka örtülür.
- Tıbbi yardım gelene kadar 3- 5 dk aralıklarla solunumu takip edilir.
- Solunum durursa sırtüstü pozisyona getirilerek temel yaşam desteği uygulamalarına geçilir. Omurga yaralanması şüphesi olan hasta veya yaralıya koma pozisyonu verilmemelidir.
