Gemi Ana Makineleri Sınıflandırma

Çalışma İlkeleri Bakımından Makine Tipleri

1-Dıştan yanmalı makineler (Buhar makineleri) :

– Pistonlu buhar makineleri

– Buhar türbinleri

2-İçten yanmalı makineler:

– Dizel makineleri

– Gaz türbinleri

Dizel Makineler ; Günümüzde yürütme amacıyla kullanılan  en yaygın makine tipi dizel makinelerdir.

Dizel makineler değişen devir hızlarına sahip olduklarından düşük (RPM/60-150) orta (450-800) ve yüksek hızlı (1000-3000) olarak isimlendirilirler.

Orta hızlı dizel makineleri alçak hızlı dizel makinelere göre 1/3 kadar daha az yer kaplarlar.

Buhar Türbin Makineler ; Dizel makinelerden sonra ikinci sırayı buhar türbin makineleri almaktadır. Aynı büyüklükteki diğer makinelere göre buhar türbinli makinelerden daha yüksek güçler elde etmek mümkündür.

Sessiz çalışmaları ve vibrasyon yaratmamaları gibi özelliklerinden dolayı savaş gemileri ve yolcu gemileri gibi gemilerde sıklıkla kullanılırlar.

Gaz Türbin Makineler ; Yakıt tüketimleri diğer tip makinelere göre yüksek olup diğer tip makinelere göre daha küçük ve daha hafiftirler. Bu nedenle küçük tonajlarda ve yüksek hızların önemli olduğu gemi tiplerinde kullanılırlar.

Genel ;

Ticaret gemilerinde ana makine olarak genellikle ağır devirli, diesel makineler kullanılır. Diesel  makineler en ekonomik ve seyir yarıçapı veya erim menzili en yüksek gemi makinesidir.

Bazı gemi makinelerinin devir sayısı çok yüksektir. Örneğin buhar türbinlerinde devir sayısı 3.500-6.000 dev/dak arasında değişmektedir. Çoğu zaman küçük teknelerde kullanılan makinelerde devir sayıları da 2.000 dev/dak’ nın üzerindedir. Bu tip makineler devir sayıları düşürülerek pervaneye bağlanırlar. Devir sayısını düşüren bu donanıma redüksiyon dişlisi ya da devir düşürücü dişli donanımı adları verilir.

Devir sayısı düşük olan makineler pervaneye doğrudan bağlanabilmektedir.

Ana Makine Seçiminde Göz Önüne Alınabilecek Faktörler

•  Ağırlık
•  Hacim
•  İlk Yatırım Maliyeti
•  İşletme Masrafları (Yağ Yakıt)
•  Bakım Masrafları (Yedek Parça)
•  Düşük hızda seyir ve manevra kabiliyetleri
•  Montaj Kolaylığı
•  Titreşim ve gürültü etkileri
•  Güvenilirlik ve yedek parça bulma kolaylığı

Makine Seçme ve Seçilecek Makine Gücü

Makine seçiminde en önemli unsur seçilecek makine ile elde edilecek gücün istenen seyir hızını sağlayabilmesidir.

MCR (maximum Continuous Rating) ; makinenin en fazla devamlı gücüdür. Ancak hem üreticiler hem işletmeciler makinayı devamlı bu güçle çalıştırmak istemezler. Zira böyle bir durumda yedek parça kullanımı artacak ve performans düşüklüğü yaşanabilecektir.

MSR (Maximum Service Rating) ; Makineler sürekli en fazla devamlı gücünde çalıştırılmak istenmiyor olmaları sebebiyle belirlenen bir servis gücünde çalıştırılırlar.

(Sea Or Service Marjin) Servis payı; İşletme esnasında teknenin kirlenmesi (pürüzlenme, yosun vb.) ve hava deniz şartları içinde bir pay bırakılır. Şayet şaft üzerine jeneratör bağlanacaksa bağlanacak bu değer içinde bir pay bırakılarak istenen güç saptanır.

Genelde;

MSR = (0,85-0,90) MCR olarak belirlenir.

Ana Makineden Güç Nakli

Doğrudan Tahrik (Direct Drive) ; Ana makine bir şaft sayesinde doğrudan pervaneye bağlıdır.

Dişli ile Tahrik (Geared Drive) ; Bu tip sistemlerde makine devri yüksek olduğundan araya konulan dişli sistem vasıtasıyla devir sayısı düşürülerek makineye iletilir.

Elektrikli tahrik (Electrical Propulsion) ; Bu sistemde dizel motorları jeneratörleri tahrik ederek elektrik üretir ve pervane bir elektrik motoru sayesinde çevrilir.

Görevleri  Bakımından;

1- Ana makineler

2- Gemi yardımcı makineleri

– Ana makine yardımcıları; Yakıt, yağlama yağı, deniz suyu sirkülasyon pompaları vb.

– Güverte yardımcıları; Vinçler, kreynler, ırgatlar, dümen makineleri vb.

– Görev makineleri ; Hidrofor, sintine, balast, yangın, WC pompaları buzluk ve klima sistemleri vb.

Gemi Ana Makineleri Çalışma Prensipleri

Makinelerin çalışma prensibi yakıttaki enerjinin yanması sonucu oluşan enerjinin mekanik enerjiye çevrilmesidir.

Plüverize edilmiş yakıtın hava ile karışımı sıkıştırılarak ateşlenir, ateşleme sonucu oluşan genişleme piston, piston kolu vasıtasıyla şafta iletilir.

2 Zamanlı 4 Zamanlı Makineler

2 Zamanlı Makineler ; Şayet ateşleme pistonun her en üst konuma çıkışında oluyorsa bu tip dizellere 2 zamanlı (2 stroke) makineler denir. 

Piston yükselirken hava ve yakıt karışımı silindire alınır ve valfler kapatılır. Sıkışma en üst düzeye geldiğinde ateşleme yapılarak piston aşağı inmeye başlar ve yanmış gazlar silindirden alınırlar.

4 Zamanlı Makineler ; Şayet ateşleme pistonun her 2 yükselişinde bir defa yapılıyorsa bu tip dizellere 4 zamanlı (4 stroke) makineler denir. Piston aşağı inerken hava ve yakıt sağlanır. Piston en üst noktada iken ateşleme yapılır. Ateşleme sonucu genişleyen karışım pistonu aşağı iter ve pistonun yukarı çıkışında yanmış gazlar dışarı verilir.

Ana Makine Yardımcıları

Her türlü hava ve deniz koşullarında ve limanlarda gemilerin normal çalışma düzenini sürdüren makinelere “Gemi yardımcı makineleri” adı verilmektedir. Gemi yardımcı makineleri: 

a)  Ana makine yardımcıları 

b) Güverte yardımcıları olmak üzere iki bölüme ayrılırlar.

Çok büyük olmayan bir motorlu gemide 70 civarında yardımcı makine bulunmaktadır. 

Bu makinelerden bir bölümü hizmet makineleridir.

Güverte Yardımcıları

Gemilerde kullanılan Ana makinelerin çalıştırılmasıyla ilişkisi bulunmayan makinelerdir. Gemilerin yükleme ve boşaltmasında kullanılan vinçler, kreynler, demir ve halat ırgatları, filika mataforaları ya da filika vinçleri, dümen makineleri ile dümen donanımları da güverte yardımcıları sınıfına girerler.

Hizmet Makineleri

Ana makineye yardımcı olmayan, gemi personeli ve yolcuların rahatını sağlayan makineler “Görev (hizmet) makineleri” olarak bilinir. İçme suyu pompası, deniz suyu servis pompası, yıkanma suyu pompası, sintine pompası, buzluk kompresörleri vb. birer hizmet makinesidir.

MAKİNE YARDIMCILARI

Ana Jeneratörler

Gemi pompa ve yardımcı makinelerin çalışmalarını temin etmek üzere elektrik üreten makinelerdir.

Shaft Generators

Seyir esnasında şaft dönme gücünden elektrik elde ederek gemi sistemlerini besleyen jeneratör tipleridir. 

Shaft jeneratörlerinin çalışmaları için makinenin belli devirlerde dönmeleri gerekmektedir.

Emercensi (Acil Durum) Dizel Jeneratörü

Gemilerin ana jeneratörlerinin arıza yapmaları veya bir çatışma sırasında makine dairesine giren deniz suyu nedeniyle, çalıştırılamamaları gibi acil durumlarda kullanılan elektrik üreteçlerine “Emercensi jeneratör” adı verilir. Gemilerin genellikle makine dairelerinin üst kısımlarında bulunurlar. Ana jeneratörün çalışmadığı durumlarda kullanılırlar.

Emercensi Dizel Jeneratörün Gerilimi Ne Kadardır? Bu Jeneratör Nereleri Besler?

Emercensi dizel jeneratörün ürettiği akımın gerilimi ana jeneratörlerin ürettiği gerilim kadardır. Bu gerilim, doğru akımlı gemilerde çoğu zaman 110 – 220 Volt ve alternatif gerilim kullanılan gemilerde ise 220-380 Volt değerleri arasında değişmektedir.

Emercensi jeneratörler, ana jeneratörlerin arızaları sırasında, aydınlatılması gereken yerleri, örneğin seyir fenerlerini, makine ve kazan dairelerini, yük ambarlarının girişlerini aydınlatırlar.

GÜVERTE YARDIMCILARI

Baş Irgat

Gemilerin baş taraflarında bulunan ve demir atıp almada kullanılan makinelerdir. Baş ırgatı çalıştırmak üzere hidrolik motorları ya da elektrik motorlarından yararlanılır. Gemilerin baş tarafında bulunur.

Kıç Irgat

Gemilerin kıç taraflarında bulunan ve elektrik motorları ya da hidrolik olarak çalıştırılan makinelerdir. Bu makineler gemiden sahile halat alıp vermede kullanılır.

Vinçler

Yükleri gemilere almak veya tahliye etmek için kullanılan donanıma “Vinç” adı verilir. Vinçler geminin büyüklüğü ya da tonajına göre değişen sayılarda ve türlü şekillerde yapılırlar.

Kreynler

Kreynler diğer yükleme ve boşaltma donanımı olan bumba ve vinçlere karşı aşağıdaki yararlara sahiptirler:

1. Daha yüksek yük kaldırma kapasitesi sağlarlar.
2. Yük işlemleri için daha az personeli gerektirirler.
3. Her an donanımın hazırlanmasına gerek göstermeksizin görev yapacak durumdadırlar. Böylelikle işletme için zaman kaybını azaltırIar.
4. Eksenleri etrafında 360 derece dönebildikleri için birbirine komşu iki ambar için de kullanılabilirler.

Filika Matafora Vinçleri

Filika vinç donanımlarının kullanılmalarının nedeni şunlardır:

1. Liman dışında demirli iken gemi ile sahil arasındaki ulaşımın sağlanması.
2. b. Bir kaza sonrasında yolcu veya mürettebatın sahile verilmesi.
3. Denize adam düşmesi kurtarma aygıtı olarak
4. Röle talimlerinin yapılmasına olanak sağlama.
5. Gemiyi terk sırasında yolcu veya personelin kurtarılmasını temin etme.

Dümen Makinesi

Gemilerin rotalarında seyirlerini, yön değiştirmelerini sağlayan makine ve donanımlara “Dümen makinesi” ve “Dümen donanımı” adları verilir. Dümen makineleri gemilerin kıç taraflarında ve dümen dairelerinde bulunurlar.