Barbarossa - Utku Janbek Seven Drillshipler yeni bir petrol veya gaz kuyusu bulmak, bu alanda inceleme veya araştırma yapmak için kullanılan delmeye yarayan gemi araçlarıdır. Son yıllarda artan yakıt sıkıntısı ile bu araçlara yapılan yatırımlar oldukça artmıştır, bu sayede daha fonksiyonlu ve kullanışlı sondaj gemileri piyasaya sürülmüştür.
İlk ortaya çıkışı ve kısa sürede gelişimi
İlk sondaj gemisi, 1955’te Global Marine’den Robert F. Bauer tarafından tasarlanmıştır. Bu ilk drillship ismi CUSS I idi. Kısa süre sonra tarihler 1961 yılını gösterirken gelişme çağrısı yapıldı. Aynı şirket daha derin sahalarda daha derinlere kazı yapabilen sondaj gemileri sipariş etti. Birincisi, 4.500 tonluk bir gemi olan CUSS (Glomar) II olarak adlandırıldı ve yaklaşık 4.5milyon $ ‘a mal oldu. Gulf Coast tersanesi tarafından inşa edilen gemi, CUSS I’in neredeyse iki katı büyüklüğündeydi ve 1962’de yeni bir inşaat olarak inşa edilen dünyanın ilk sondaj gemisi oldu. 1962’de The Offshore Company, Glomar sınıfından daha büyük olan yeni bir sondaj gemisi türünü seçti. Bu yeni sondaj gemileri, benzersiz bir kule sistemine dayanan ilk çapa demirleme dizisine sahip olacaktı. Geminin adı Discoverer I idi. Bu sayede sondaj gemileri kısa sürede ciddi bir aşama kaydetti ve gelişim sağladı.
Çalışma mekanizması
Sondaj platformları genellikle 100-500 metre derinlikteki denizlerde, sondaj gemileri ise 300 metre ile 3500 metre derinlikteki denizlerde kullanılır. Sondaj gemilerinin diğer gemilerden en belirgin farkı üzerlerinde taşıdıkları ve derin deniz tabanındaki rezervlere ulaşılıp petrol veya doğal gazın çıkarılmasını sağlayan sondaj kuleleridir. Sondaj kulelerinin çalışması için ihtiyaç duyulan enerji genellikle dizel motorlardan sağlanır.
Derin deniz sondaj gemilerinde, sondaj sırasında yüzdükleri için, konumlarını korumaya yardımcı olan sistemler bulunur. Bu amaçla kullanılan aktif konumlama sisteminde geminin motor gücü ile konumu sabit tutulmaya çalışılır. Demirleme sisteminde ise denize farklı açılardan çapa atılır. Aktif konumlama sistemi demirleme sistemine göre sondaj gemilerinin daha derin denizlerde araştırma yapabilmesine imkân sağlar.
Sondaj gemileri, yarı dalgıç sondaj kulelerinin işlevsel kabiliyetine sahiptir ve ayrıca onları diğerlerinden ayıran birkaç benzersiz özelliğe sahiptir. Birincisi gemi şeklindeki tasarımdır. Bir sondaj gemisi daha fazla hareket kabiliyetine sahiptir. Yarı dalgıçlar, yüksek mavnalar ve platformların aksine sondaj sahasından sondaj sahasına kendi itme gücü altında hızla hareket edebilir. Tatbikat gemileri, dünya çapında petrol sahaları arasında giderken zamandan tasarruf etme yeteneğine sahiptir. Sondaj gemisinin yapım maliyeti, yarı su altında kalandan çok daha yüksektir. Ancak hareketlilik yüksek bir fiyata gelse de sondaj gemisi sahipleri daha yüksek günlük ücretler talep edebilir ve görevler arasında daha düşük boşta kalma sürelerinin avantajından yararlanabilir.
Türler
Petrol platformu, jackup teçhizatı, dalgıç sondaj kulesi, yarı dalgıç platform ve tabii ki sondaj gemileri gibi farklı açık deniz sondaj üniteleri vardır. Tüm sondaj gemilerinde “ay havuzu” adı verilen bir havuz bulunur. Ay havuzu teknenin tabanındaki bir açıklıktır ve geminin görevine bağlı olarak sondaj ekipmanları, küçük dalgıç tekneler ve dalgıçlar ay havuzundan geçebilir. Sondaj gemisi aynı zamanda bir gemi olduğu için istenilen herhangi bir yere kolaylıkla taşınabilir. Ancak hareket kabiliyetleri nedeniyle sondaj gemileri yarı dalgıç platformlara kıyasla stabil değildir. Konumunu korumak için sondaj gemileri, istasyonlarını kullanabilir veya geminin bilgisayar kontrollü sistemini kullanarak dinamik konumunu bozabilir.
- REKOR: 2011 yılında Transocean sondaj gemisi Dhirubhai Deepwater KG1 , Reliance – LWD ve Hindistan’da Sperry Drilling tarafından yapılan Yönlü sondaj için çalışırken dünya su derinliği rekorunu 10.194 fit su (3.107 metre) olarak belirledi.
Fatih: Fatih, önceki adıyla Deepsea Metro II, devlete ait Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nın sahibi ve işletmecisi olduğu altıncı nesil ultra derin deniz sondaj gemisidir. Türkiye’nin ilk operasyonel sondaj gemisidir.
Yüksek teknolojiye sahip gemiler için kullanılan 6. nesil seviyesinde bulunan Fatih, kendi sınıfındaki 16 gemi arasında dünyanın en iyi ilk 5 gemisi arasında yer almaktadır. Dünyanın en derin çukuru olan Mariana Çukurundan daha derinde, 12 bin 120 m (40.000 ft) derinlikte çok yüksek basınç altında deniz sondajı yapabilme kabiliyeti bulunan Fatih, ultra derin deniz sondaj gemisi özelliğine sahiptir.
Kanuni: Kanuni, önceki adıyla Sertão, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nın sahibi ve işletmecisi olduğu ultra derinsu sondaj gemisidir.
Gemi henüz çalışmaya hazır değil. Pandemi döneminden sonra gerekli bakım ve yenileme çalışmaları ile birlikte denizlere açılacak.
Yavuz: Yavuz, önceki adıyla Deepsea Metro I, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nın sahibi ve işletmecisi olduğu ultra derinsu sondaj gemisidir.
Geminin Yavuz olarak adlandırıldığı ve Yalova’daki bakım ve yenileme çalışmalarının tamamlanmasının hemen ardından Akdeniz’de sondaj faaliyetlerine başlayacağı bildirildi. 20 Haziran 2019’da göreve çıktı.
KAYNAKÇA:
1- https://en.wikipedia.org/wiki/Drillship
