Gabya - Özlem Çakmak YANIKLARDA İLK YARDIM
Yanıklarda ilk yardım uygulamaları, yanığa neden olan etkenin özelliğine göre farklılık gösterir.
1-)ISI İLE OLUŞAN YANIKLARDA İLK YARDIM
- Kişi hâlâ yanıyorsa paniğe engel olunur, koşması engellenir.
- Yanan kişinin üzeri battaniye ya da bir örtü ile kapatılır ve yuvarlanması sağlanarak alev söndürülür.
- Yaşam belirtileri (ABC) değerlendirilir.
- Solunum yolunun etkilenip etkilenmediği kontrol edilir.
- Yanık yüzeyi ıslak havlu, ıslak çarşaf vb. malzeme ile kapatılarak yanık bölgesinin soğuması sağlanır. Uzun süreli soğutma işlemi hastada ısı kaybına neden olacağından dikkatli olunmalıdır.
- Yanmış alandaki deriler kaldırılmadan giysiler çıkarılır. Giysiler yapışmış ise çekiştirmeden yapışan yerler kesilir.
- Ödem (şişlik) oluşabileceği düşünülerek yüzük, bilezik, saat gibi eşyalarçıkarılır. Yanık bölge en az 20 dakika soğuk ve tazyiksiz su altında tutulur. Yanık yüzeyi büyükse ısı kaybı çok olacağından bu işlem yapılmaz.
- Yanık bölge temiz ve nemli bir bezle örtülür.
- El ve ayak parmaklarındaki yanıklarda yapışıklığı önlemek amacıyla parmaklararasına gazlı bez konulur.
- Bilinci yerinde olan yaralıya ağızdan sıvı (1 litre su -1 çay kaşığı karbonat -1 çay kaşığı tuz karışımı) verilerek sıvı kaybı önlenir.
- Tıbbi yardım istenir.
- İçi su dolu kesecikler (bül) varsa patlatılmaz ve yanık bölgeye çıplak elle dokunulmaz. Yanık üzerine ilaç ya da yanık merhemi gibi maddeler sürülmez.
2-)KİMYASAL YANIKLARDA İLK YARDIM
Kimyasal yanıklar, evde ve iş yerlerinde kullanılan kimyasal temizlik ve radyoaktif maddelerin vb. deri ya da göze temas etmesi sonucu oluşur. Kimyasallar deri ile temas ettikten sonra uzun süre etkilerini devam ettirerek yanığın derinleşmesine neden olur.
- Temas edilen kimyasal madde toz hâlinde ise fırça ya da kuru bir bezle uzaklaştırılır.
- Giysiler cilde değdirilmeden dikkatlice çıkarılarak kimyasal maddenin deriyle teması kesilir.
- Giysiler yapışmışsa kesilerek çıkarılır.
- Bölge tazyiksiz, bol suyla en az 15- 20 dakika yumuşak bir şekilde yıkanır.
- Yaralı bölgenin üzeri temiz ve nemli bir bezle örtülür.
- Tıbbi yardım istenir.
Göze kimyasal madde temas etmişse:
- Gözler kesinlikle ovuşturulmaz.
- Kontak lens varsa çıkartılır. Çünkü lensler yıkamayı engeller ve altında biriken kimyasal maddeler daha fazla tahribata neden olur.
- Bol su ile en az 20 dk. yıkanır. Kimyasal madde tek göze temas etmişse yıkama esnasında sağlam gözü kirletmemeye dikkat edilir.
- Göz temiz bir bez ile kapatılır.
- Tıbbi yardım istenir.
3-)ELEKTRİK YANIKLARINDA İLK YARDIM
Elektrik yanıkları,elektrik akımı ile temas sonucu meydana gelen yanıklardır.Yanığın derecesi; elektrik akımının şiddeti,maruz kalma süresi, akımın çeşidi, vücuttaki akım yolu, kişinin vücudunun veya giysilerinin ıslak olması vb.faktörlere bağlıdır.Elektrik yanıklarında elektrik akımının girdiği ve çıktığı yerde olmak üzere iki yanık izi görülür.Ancak dıştan yanık bölgesi küçük görülse bile akımın geçtiği bütün iç organlarda da yanık oluşabilir.Elektrik akımı vücuda girdiği andan itibaren sinir ve damarları yakarak tahrip eder.Kalp ritminin bozulmasına ve kalbin durmasına neden olabilir.Ayrıca elektrik etkisi ile oluşan yanıklarda fırlama ve düşme sonucu kırık ve yaralanmalar meydana gelebilir.
Elektrik yanıklarında ilk yardım aşağıdaki gibidir:
- Soğukkanlı ve sakin davranılmalı.
- Yaralıya dokunmadan önce şalter indirilerek ya da sigorta kapatılarak elektrik akımı kesilir.
- Akımı kesme imkânı yoksa yaralıya direk temas etmeden tahta çubuk, gazete tomarı, plastik ya da lastik malzeme vb. yalıtkan bir madde kullanarak yaralının elektrikle teması kesilir.
- Kalbin elektrik akımından zarar görebileceği düşünülerek yaralı hareketettirilmez.
- Yaralının bilinci kontrol edilerek ABC’si değerlendirilir.
- Gerekirse temel yaşam desteği uygulanır.
- Yaralıya kesinlikle su ile müdahale edilmez.
- Yanık bölgesi temiz bir bezle örtülür.
- Kırık ve yaralanma olup olmadığı kontrol edilerek eğer varsa gerekli ilk yardım uygulanır.
- Tıbbi yardım istenir.
