Gabya - Özlem Çakmak ZEHİRLENMELER
Zehir, belirli bir miktarda alındığında vücutta kalıcı veya geçici tahribatlar yaratan zararlı maddelerdir. Zehirlenme ise vücuda zehirli (toksik) bir maddenin girmesi sonucu normal fonksiyonların bozulmasıdır. Zehirlenmenin şiddeti; zehrin niteliği ve miktarı, vücuda giriş yolu (solunum, sindirim, deri), insanın yapısı (ağırlık, direnç, taşıdığı hastalıklar vb.) gibi birçok faktöre bağlıdır. Zehirlenmelerin büyük bir çoğunluğu evlerde meydana gelir. Evlerde meydana gelen zehirlenmeler, en çok 5 yaş altı çocuklarda görülmekte ve % 5’ i ölümle sonuçlanmaktadır.
Zehirlenmelerde ilk yardımın temel amaçları şunlardır:
- Vücudun zehirden daha fazla etkilenmesini önlemek için zehri vücuttan veya hastayı zehirli ortamdan uzaklaştırmak
- Hastanın hayati fonksiyonlarının devamını sağlamak
- Vücuttaki zehri zararsız hâle getirmek
- Zehirlenmeye neden olan maddenin belirlenerek hastayla birlikte sağlık kuruluşuna iletilmesini sağlamak
Zehirlenme durumunda Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) ücretsiz olarak 114 numaralı telefon ile aranarak bilgi alınabilir.
ZEHİRLENME YOLLARI
Zehirlenme, zehrin vücuda giriş yollarına göre sindirim, solunum, deri olmak üzere üç yolla meydana gelir.
1-)SİNDİRİM YOLUYLA ZEHİRLENMELER
En sık rastlanan zehirlenme yoludur. Zehirli mantarlar, kabuklu deniz hayvanları, bozulmuş besinler, ilaç, alkol, ev ve bahçelerde kullanılan kimyasal maddeler (böcek ilaçları, temizlik maddeleri, zehirli otlar vb.) sindirim yoluyla zehirlenmeye neden olabilir. Bazı maddeler (ilaç, alkol vb.) fazla miktarda ya da bir arada alındıklarında zehirlenme belirtileri gösterir.
Sindirim yoluyla zehirlenmelerde belirtiler
Alınan maddeye göre değişmekle beraber genelde;
- Bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı
- Soğuk terleme, renkte solukluk
- Bilinç bulanıklığı, şok, havale
Sindirim Yoluyla Zehirlenmelerde İlk Yardım
- Bilinç kontrolü yapılır.
- Yaşam bulguları (ABC) değerlendirilir, gerekirse suni solunum ve kalp masajı yapılır. Suni solunum uygulamasında varsa solunum maskesi kullanılır.
- Gerekirse Ulusal Zehir Danışma Merkezi (114) aranır ya da tıbbi yardım (112) istenir.
- Bilinç açık ise ağız su ile çalkalanır, zehirli madde ele temas etmişse el sabunlu
su ile yıkanır. - Kişi kendiliğinden kusuyorsa mide içeriğinin soluk yoluna kaçmaması için başı yana çevrilir.
- Çıkan muhteviyat bir kap içine toplanarak hasta ile birlikte teslim edilir.
- Zehirlenmeye neden olan madde ne olursa olsun hasta kesinlikle kusturulmaya çalışılmaz.
- Bilinç kaybı varsa koma pozisyonu verilir.
- Hasta fazla hareket ettirilmez ve üzeri örtülür.
- Olayla ilgili bilgiler toplanarak kaydedilir. Bunlar;
–Zehirli maddenin türü
–İlaç ya da uyuşturucu alıp almadığI
–Hastanın saat kaçta bulunduğu
–Evde bulunan ilaçlar ve kutuları vb.
2-)SOLUNUM YOLUYLA ZEHİRLENMELER
Zehirli maddenin solunum yolu ile alınması sonucu oluşur. Genellikle zehirli gazlar (karbonmonoksit, karbondioksit vb.), uçucu kimyasal maddeler (yapıştırıcı, tiner, boyalar vb.) kimyasal temizlik maddeleri vb. solunum yolu ile zehirlenmelere neden olur.
Solunum yoluyla zehirlenmeler en sık soba ve şofbenden sızan zehirli gazlar, evlerde kullanılan kimyasal temizlik maddelerinin karıştırılması sonucu ortaya çıkan zehirli gazlar nedeniyle meydana gelir.
Solunum yoluyla zehirlenmeleri önlemek amacıyla alınabilecek bazı önlemler
- Şofben/kombi kesinlikle banyo içinde bulunmamalıdır.
- Şofben/kombi iyi çeken bir bacaya bağlanmalı ve havalandırma sistemi yeterli olmalıdır.
- Yakıta uygun soba ve yakma yöntemi kullanılmalı, kömür kullanılıyorsa tam olarak tutuşmadan soba kapatılmamalıdır.
- Evlerde kullanılan kimyasal temizlik maddeleri kullanma talimatına uygun olarak kullanılmalı ve kesinlikle birbiriyle karıştırılmamalıdır
Solunum yoluyla zehirlenmelerde belirtiler
- Baş dönmesi, bulantı, kusma
- Solunum güçlüğü, siyanoz
- Göğüs ağrısı, çarpıntı
- Solunum ve kalp durması
- Özellikle karbonmonoksit zehirlenmesinde cilt ve tırnaklar kiraz kırmızısı renk alır.
Solunum Yolu ile Zehirlenmelerde İlk Yardım
İlk yardımcı müdahale sırasında kendini korumak için ağzına, varsa maske ya da ıslak bez kapatmalıdır. Patlama ve yangın riskine karşı elektrik düğmeleri açılmamalı, elektrikli aletler ve ışıklandırma cihazları kullanılmamalıdır. Zehirlenmeye neden olan gaz kaynağı kapatılmalıdır.
- Hasta temiz havaya çıkarılmalı, çıkarılamıyorsa cam ve kapılar açılarak ortam havalandırılır.
- Yaşamsal belirtiler (ABC) değerlendirilir.
- Gerekirse Ulusal Zehir Danışma Merkezi (114) aranır ya da tıbbi yardım (112) istenir.
- Bilinç açıksa yarı oturur pozisyon verilir.
- Bilinç kapalı ve solunum var ise koma pozisyonu verilir.
