Alabora - Bilal AKTAŞ Kano sporuna (İngilizcesiyle kanoing olarak da bahsedilir) geçmeden önce bir genel kültür formatında bu taşıtın ne olduğundan ve nasıl yapıldığından kısaca bahsedelim:
Kano; daha çok Kızılderililere ait, derin olmayan sakin sularda ulaşımı sağlamaya yarayan hafif bir tekne olarak bilinir. Kuzey Amerika’da var olan bu kullanımı tamamen doğru bir bilgidir. Fakat bilinmeyen bir yönüyle dünyada kano; Avrupa, Afrika, Grönland gibi pek çok farklı coğrafyada kullanılmış bir ulaşım aracıdır. Hatta dünyada bilinen en eski kano; M.Ö. 8000’lere ait olmak üzere Hollanda’da bulunmuştur. Bunun yanı sıra Danimarka ve çevresinde bulunan kalıntılar da mevcuttur. Yani Vikinglerin ataları olan toplulukların da Baltık Denizi ve çevresinde ulaşım amacıyla kano yapımı konusunda kendilerini geliştirdikleri aşikardır.
Kanonun geçmişi Milattan öncelere dayanmaktadır. Dünya üzerinde bilinen en eski ulaşım araçlarından biri olmuştur ve bilinen en eski Kano’ya ise bu gün Hollanda’da rastlamaktayız. Bu kanonun tarihi Milattan önce 800‘lü yıllara dayanmaktadır. İlk insanlar ağaç gövdelerini oyarak veya eskimolar gibi balina kemiklerini birleştirerek ve etrafını fok derisiyle kaplayarak yapmışlardır. Eskimoların yaptıkları bu kanolar daha çok buzlu, engebeli ve akıntısı yüksek alanlar için uygundur. Tarihte ulaşım amacıyla söz konusu kullanımından sonra kano; 1800’lü yıllara girildikten sonra bir eğlence aracı haline gelmeye başlamıştır. Yani pek çok doğa sporunun geçmişinde olduğu gibi Kanoing’ te de; ilkel insanların temel ihtiyaçlar nedeniyle ürettikleri araç ve gereçlerin, doğaya geri dönüş amacıyla kullanılması vardır. Ayrıca bu spor da, birçok doğa sporunda olduğu gibi Britanya Adası’nda başlatılmıştır.
Kano çeşitleri nelerdir?
Eskilerden var olan inşa bilgisi ve kullanım amaçları doğrultusunda günümüzde kanolar; Açık Kanada Kanosu ve Eskimo Kayağı olmak üzere iki ana kategoride toplanır. Müsabakalar ise daha çok Kanada Kanoları kullanılarak yapılır.
Çünkü; durgun sularda hız yapmaya daha uygun olan bu kanolar, müsabakanın amacına daha uygundur. Kızılderililerin yaptığı örneklerden geliştirilen bu araçlar; 5-5,5 metre uzunluğunda, 80-85 cm genişliğinde ve 30-40 cm derinliğinde olmaktadır. Kürekler ise tek uçludur. Eğer tek kişi kullanıyorsa, farklı taraflardan kürek çekerek kanoya yön verir. İki kişi kullanıyorsa biri sağ, diğeri sol taraftan kürek çekerek düz bir ilerleme sağlamaya çalışır. Birden fazla kişinin kullandığı kanolarda yön verme sorumluluğu kıç tarafında oturan yarışçıya aittir. Avrupa’da ve dünyada yaygınlaşan kano sporunun Türkiye’ye gelmesi de 1990’lı yıllar civarında olmuştur. 1993-94 sularında ilk defa ülkemizde kano sporu faaliyetlerine başlanmış, kısa bir dönemliğine oluşturulan federasyon daha sonra 1994 yılında Kürek Federasyonu bünyesine katılmıştır. 2003 yılında ise geçen süre boyunca artan ilgi ve gelişim sayesinde federasyon yeniden bağımsız bir yapıya bürünmüş ve Türkiye Kano Federasyonu ismiyle çalışmalarına başlamıştır.
Kano Spor Dalları Kuralları
Kano spor dalı bir yarışma dahilinde yapıldığı için, her sporda olduğu gibi bunda da belirli kurallar vardır. Sporcuların yapılan yarışmalarda diskalifiye olmaması adına kano spor dalının kuralları çerçevesinde hareket etmesi gerekmektedir. Bu kurallar aşağıda belirtilmiş olup, kano sporu ile uğraşanların ve kano sporu takibi yapanların üzerinde dikkatle durması gereken durumlardır. Her turnuvada yarışmacılar kendi takımının renklerini taşıyan forma giymek mecburiyetindedir. Uluslararası yapılan turnuva yarışlarında ise, bu renkler ülke bayrağına ait renkleri oluşturmaktadır.
Her turnuva öncesi kanolar özel ekip tarafından kontrol edilmek zorundadır. kontrol edilmemiş kanolar yarışa dahil edilemez. Kontrollerde, ağırlık ve uzunluk ölçülerinin tespiti yapılmaktadır. Kano sporu yarışları minimum 3 km. maksimim 10 km. mesafede yapılmaktadır. 3 km. + yarışları toplu olarak; 1 km. – yarışları tek kişilik kano ile yapılmaktadır.
Yarış anında kanonun devrilmesi durumunda yarışmacının tekrar yarışmaya dahil olabilmesi için kendi imkanı ile kanoyu düzeltip içine girmesi gerekmektedir. Eğer yarışmaya dahil olmazsa diskalifiye edilir. Eğer kanosu devrilen yarışmacı boğulma tehlikesi geçiriyorsa diğer kanolar tarafından kurtarılmak mecburiyetindedir. Kurtarmaya yanaşmayan yarışmacılar da yarışlardan diskalifiye edilerek, ömür boyu kano yarışlarına alınmazlar.
Kano sporu yarışmaları durgun su yarışı ve slalom yarışı olmak üzere iki çeşittir. Bu iki dal da kendi içinde uzmanlık gerektirdiğinden ayrı kategorilerde değerlendirilmek mecburiyetindedir. Kısa mesafe yarış parkurlarında oyuncuların biribirinin izini takip etmesi yasaktır. Diskalifiye nedenidir. Fakat 3 km.lik uzun mesafelerde yarışçılar birbirinin izini takip edebilir. Kano yarışları yapılırken oyuncu numaraları kıyafetlerin üzerinde beyaz zemin üzerine siyah renk ile numaralandırılmaktadır. Kano numaraları ise, kanoların üzerine sarı zemin üzerine siyah renk ile numaralandırılmaktadır.
Kano yarışlarından yarıştan 5 dakika önce kanoların başlama çizgisi üzerinde toplanmaları ve hazır bulunmaları gerekmektedir. Kano yarışları başlatılırken işaret fişeği atılır. Böylece geniş alanda sıralanmış şekilde duran kanolar işaret ateşini kolaylıkla takip ederek yarışa dahil olurlar. Yarışmacıların başlama çizgisinde beklerken küreklerini suya değdirmeleri yasaktır. İşaret fişeğinden önce küreği suya değdiren tespit edilirse başlama anı yeniden tekrar edilir. Bu işlemi yapan yarışmacı diskalifiye edilmez ama faul yapmış sayılır. Bir oyuncunun yarış içinde bu kuralı bir kere çiğneme hakkı bulunmaktadır. İkinci kez çiğner ise, oyundan çıkarılır. Uzun mesafeli yarış parkurlarında iki kano arasında en az 5 metrelik mesafe bulundurulması kuralı bulunmaktadır.
Yarışlar başlar ve belirlenen süre dahilinde biter. Her yarışın bitiminde yarışmacılar kendilerine ayrılan kulvarda bekleme zorunluluğundadır. Yarış bitince, her şey bitmiş sayılmaz. Hakemler son bir kez yarışı değerlendirir, gözden geçirir ve kural ihlali olup olmadığını tartışır. Kural ihlali varsa, yapan kişiler ceza alır. Sıralama düzenli ve kesin olarak belirlenir. Yarış müsabakası kesin sonuca ulaşarak yarışma bitmiş kabul edilir.
Kanolar Ne Kadar Dayanır?
Sıradan bir kano düzenli bakımları yapıldığı takdirde 10 yıla kadar sorun çıkarmadan kullanılabilir niteliktedir. Hem ucuz olması hem de bakımının çok zahmetli olmaması kişileri bu spor dalına yeniş yeni kazandırmaya başlamıştır. Türkiye’ deki sporcular çoğunlukla polikarbonat malzemeden yapılmış şeffaf kanoyu tercih etmektedir. Cama en yakın derecede görüntü veren kano sayesinde sporcular suyun altını 18 – 20 metreye kadar net bir şekilde görebilmektedir. Ülkelere ve sporculara özel nitelikte bulunan bu kano da sporcular tarafından sıklıkla tercih edilmektedir. Güneşten de kanoyu koruyan özel bir sisteminin bulunması bakımını daha aza indirgenmiş halde sporculara sunabilmektedir. Kurşun geçirmez malzemeden üretilen şeffaf kanolar, oldukça sağlam bir yapıya sahiptir. Ayrıca temizlenme özelliği de bulunmaması kullanıcılara kolaylık sağlamaktadır.(http://canoejoy.com/)
Türkiye’ de kano sporu yeni yeni yaygınlaşmasına rağmen oldukça geniş bir alana yayılmış durumdadır. Nehirlerin ve göllerin yıllık almış olduğu yağış miktarına göre, İlkbaharda ve sonbaharda hemen hemen her ay yapılan kano sporları yaygınlık göstermektedir. Öncelikli olarak İstanbul etrafındaki göl ve nehirlerde kano sporu yapmak için çeşitli önem derecelerinde ciddi çalışmalar ile hazırlanmış parkurlar bulunmaktadır. Bunların en önemlisi Terkos Gölünde düzenlenen parkurlardır. Karadeniz’ de Fırtına Deresinde her mevsim akarsu kano sporu yapabilmek mümkündür. Bunun dışında Karadeniz’ de; Harşit Çayı, Oltu Çayı, Berta Çayı, Barhal Deresi olmak üzere ilkbahar ve yaz aylarını kapsayan süreçte kano yapılmaktadır. Doğu Karadeniz’ in hemen hemen tamamındaki dere ve çaylarda kano sporu ile uğraşmak mümkündür.
Kano ve Kürek Malzemeleri
Bu sporlarda ihtiyacınız olan en temel şeyler, elbette bir tekne ve kürekler. Her ikisinin de boyutu ve şekli, yapılacak spora göre değişiklik gösteriyor. Ülkemizde kano sporu daha yaygın ve genellikle rafting şeklinde yapılıyor. Bu durumda, elbette çeşitli koruyucu malzemeler kullanmak da gerekiyor. Bunlar arasında, kask, dizlik, dirseklik ve hatta koruyucu gözlükler geliyor. Eğer rafting rotanız günü birlik değilse, işin içine kamp malzemeleri de giriyor. Ancak hangi sporu yaparsanız yapın, sınırlarınızı zorluyor ve keyifli bir zaman geçiriyorsunuz – hem kano ve hem de kürek sporu, size unutulmaz anlar yaşatıyor. Decathlon mağazalarında, her iki spor için de ihtiyaç duyacağınız malzemeler uygun fiyatlarla bulunabiliyor.
Türkiye’de Kano
Kano sporu, ülkemizde yeni gelişmekte olan spor dallarından biridir. Bu spor 1980’li yılların sonlarında ülkemizde bulunan yabancılar tarafından rafting ile birlikte yapılmaya başladı. 1991 ve 1992 yıllarında Marmara Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksek Okulu öğretim elemanlarından Doç. Dr. Sami Mengütay ve Öğr. Gör. Fatih Sani, Köln Spor Yüksek Okulunda kano kurs ve uygulamalarına katılarak, üniversitede eğitimin nasıl verildiğini izlediler. Türkiye’ye döndüklerinde 1993 – 94 öğretim yılında ülkemizde ilk defa kendi okullarında eğitimi yapılan bir spor dalı olarak açılmasını sağladılar.
Bu dönemde olimpiyatlara talip olan ülkemizde, olimpik bir spor dalı niteliği taşıyan kanonun federasyonunun kurulması da gündeme geldi. Sami Mengütay ve Fatih Sani’nin sürdürdüğü gayret ve çabalarla kano 1994 yılında kürek federasyonu bünyesinde yer aldı. Ülkemizin doğa şartlarına ve turizm potansiyeline uygun bir spor dalı olarak kabul edilen kano, 2000 yılı itibariyle Kürek Kano ve Rafting Federasyonu olarak anılmaya başladı.
DARGEB İçerik Yazarı: Memduh Eren Öcal
Kaynakça:
https://yer-su.com/kano-sporu-nedirnasil-yapilir/
https://yer-su.com/kano-sporu-nedirnasil-yapilir/
http://canoejoy.com/
