KIRKAMBAR SÖZLEŞMELERİ

Kırkambar sözleşmeleri

                                                                                                                                                        Kırkambar sözleşmelerinde kanunen bir bekleme süresi öngörülmemiştir; taşıtan, taşıyanın veya yetkili temsilcisinin çağrısı üzerine, gecikme eşyayı yüklemek zorundadır (TTK m. 1163/1).

Taşıtan gecikirse taşıyan, eşyanın teslimini beklemekle yükümlü değildir. Yolculuk, eşya teslim alınmadan başlamış olsa bile, taşıtan tam navlunu ödemekle yükümlüdür (TTK m. 1163/2). Ancak bu durumda taşıyanın teslim edilmiş olmayan eşya yerine yüklediği eşyanın navlunu, taşıtanın eşya yerine yüklediği eşyanın navlunu, taşıtanın ödeyeceği tam navlundan indirilir.

Taşıyanın, eşyayı teslim etmekte geciken taşıtandan navlun isteyebilmesi için, bunu yola çıkmadan önce taşıtana faks mesaji, elektronik mektup veya benzeri bir araçla da mümkün olmak üzere yazılı şekilde bildirmesi gerekir.

GEMİNİN YOLCULUĞU VE BOŞALTMA

1. Yolculuk

Yüklemeden sonra taşıyanın eşyayı bir zarara uğratmadan en kısa
zamanda varma limanına taşımak suretiyle navlun sözleşmesinden doğan borcunu yerine getirmesi gerekir. Bu nedenle taşıyan gecikmeksizin yola çıkmak, eşyayı varma limanında teslime kadar bakım ve muhafazası altında bulundurmak, zorunluluk yoksa başka bir gemiye aktarma etmemek (TTK m. 1150), haklı bir sebep olmadıkça mutat rotadan ayrılmamak (TTK m. 1220) ve yükü kararlaştırılan varma limanına götürmekle yükümlüdür. Varma limanında yükün boşaltılması ve gönderilene teslimi ile navlun sözleşmesinin icrası tamamlanmış olur.

2. Boşaltma İçin Bekleme Süresi

Yüklemede olduğu gibi boşaltmada da bekleme süreleri hakkında
yolculuk çarteri ve kırkambar sözleşmeleri bakımından farklı düzenleme getirilmiştir. Bu hükümler de emredici olmadığından, tarafların sözleşmede aksini kararlaştırmamış olmaları halinde uygulanır.

1. Yolculuk çarteri sözleşmesi

Yolculuk çarteri sözleşmesinde boşaltma için bekleme süresi de, boşaltma süresi (starya) ve kararlaştırılmışsa sürastarya süresinden oluşur. Boşaltmada bekleme süresi, (yüklemede bekleme süresine ilişkin TTK m. 1142 ile 1152 vd. hükümlerini yükleme yerine boşaltma teriminin kullanılması gibi farklılıklar dışında aynen tekrar eden) TTK m. 1166 vd, hükümleri ile düzenlenmiştir.

a1. Boşaltma süresi

Boşaltma süresi, taşıyanın boşaltma işleminin yapılması için beklemekle yükümlü olduğu süredir. Bu süre kural olarak ücretsizdir; ancak taraflar boşaltma süresi için ücret ödeneceğini kararlaştırabilirler (TTK m. 1169/3).

Boşaltma süresi sözleşme ile belirlenmemiş ise, boşaltmanın 24 saatlik kesintisiz çalışma ile yapılması halinde ihtiyaç duyulacak süre, boşaltma süresi olarak kabul edilir (TTK m. 1169/2).

a2. Sürastarya süresi

Sözleşmede kararlaştırılmışsa taşıyan boşaltma için boşaltma süresinden fazla beklemek zorundadır; fazladan beklenilen bu süreye sürastarya süresi denir (TTK m. 1170/1). Sözleşmede sürastaryadan veya sadece sürastarya parasından söz edilip de sürastarya süresi belirlenmemişse, bu süre on gündür. Sürastarya süresi, boşaltma süresinin sona erdiği anda herhangi bir bildirime gerek olmaksızın işlemeye başlar (TTK m. 1170/3).

• Sürastarya süresi için, taşıyana “sürastarya ücreti” ödenir. 
• Sözleşmede sürastarya ücreti genellikle günlük belirli bir meblağ olarak belirlenir ve ödenecek ücret, kullanılan sürastarya süresine göre hesaplanır. Taşıyan sözleşmede kararlaştırılan miktardan fazla sürastarya ücreti ya da kullanılmayan süre için ücret talep edemez (TTK. 1171/1,5). 
• Sözleşmede sürastarya ücretinin miktarı belirlenmemiş ise,
  sürastarya ücreti olarak taşıyanın yaptığı zorunlu ve yararlı giderler talep edilebilir (TTK m. 1171/3).
• a3. Bekleme süresinin hesabı ve bir engel sebebiyle boşaltma yapılamayan zamanın hesaba etkisi
• Boşaltma süresi takvime göre aralıksız olarak hesaplanır. Ancak, bir engel sebebiyle eşyanın boşaltılması (gemiden çıkarılıp karaya götürülmesi) mümkün olmazsa, bu durumda engel kimin faaliyet alanında çıkmışsa sonucuna o taraf katlanır. 

  Buna göre, gönderilenin faaliyet alanında gerçekleşen tesadüfi sebep dolayısıyla boşaltma yapılamayan sürede, boşaltma süresi işlemeye devam eder; taşıyanın faaliyet alanında gerçekleşen tesadüfi sebepler dolayısıyla boşaltma yapılamayan süre ise, boşaltma süresinin hesabında dikkat alınmaz (TTK m. 1172/2, 3). 

• Fırtına, buz istilası veya seferberlik gibi her iki tarafın faaliyet alanını ilgilendiren tesadüfi sebepler dolayısıyla boşaltma
  yapılamayan süre, boşaltma süresine eklenmekle birlikte, boşaltma süresi içinde olmasına rağmen gönderilen, bu günler için taşıyana sürastarya ücreti ödemekle yükümlüdür. Boşaltmaya engel olan durum ortadan kalktığı andan itibaren süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.
• Sürastarya süresi, işlemeye başladıktan sonra, boşaltmaya engel tesadüfi bir durum ortaya çıksa bile kesintisiz şekilde işlemeye devam eder. Ancak sürastarya süresi işlemeye başladıktan sonra boşaltmaya engel olan durumun ortaya çıkmasına taşıyan kusuruyla sebebiyet vermiş ise, süre işlemez (TTK m. 1172/6).
• a4. Boşaltmanın hiç veya süresinde yapılmaması
• Gönderilen eşyayı almaya hazır olduğunu bildirip de boşaltma süresi ve
  kararlaştırılmış ise sürastarya süresi içinde eşyanın tamamını teslim almamış ise, taşıyan, gönderilene haber verdikten sonra, TBK m. 107- 109 hükümlerinde öngörülen hakları kullanabilir (TTK m. 1174/1). Buna göre taşıyan teslim alınmayan eşyayı, hasar ve giderleri gönderilene ait olmak üzere tevdi edebilir ya da eşyanın özelliği ya da diğer bir sebeple tevdi uygun değilse veya masraflı olacaksa TBK m. 108 hükmüne uygun şekilde açık arttırma yoluyla sattırıp bedelinin tevdi yoluna gidebilir.
• Gönderilen eşyayı teslim almaktan kaçınır veya hazırlık bildirimi üze
  rine (TTK m. 1168) eşyayı teslim almaya hazır olup olmadığını bildirmezse ya da gönderilen bulunamazsa, taşıyan, durumu taşıtana haber vermek zorundadır. 

  Bu hallerde gönderilenin gecikmesi yüzünden veya tevdi işlemi yüzünden boşaltma süresi geçmiş ise, taşıyan sürastarya ücreti talep edebilir. Sürastarya süresini aşan gecikmelerde taşıyan bu yüzden uğradığı tüm zararları talep hakkına sahiptir (TTK m. 1174/3).

• a5. Boşaltma giderleri ve hızlandırma primi
• TTK m. 1167 hükmünde “sözleşme, boşaltma limanı düzenlemeleri ve
  bunlar yoksa yerel teamül ile aksi öngörülmüş olmadıkça, eşyanın gemiden çıkartılması gideri taşıyana, geri kalan boşaltma giderlerinin gönderilen ait olduğu” öngörülmüştür. 
• b. Kırkambar sözleşmelerinde
  
• Kırkambar sözleşmesinde gönderilen, taşıyanın veya yetkili bir tem-
  silcisinin bildirimi üzerine gecikmeden eşyayı teslim almakla yükümlüdür
  (TTK m. 1176/ 1). Gönderilen tanınmıyorsa bildirim, yerel teamül üzere
  ilan yoluyla yapılır. Yolculuk çarteri sözleşmelerinde boşaltmanın hiç veya
  süresinde yapılamamasına dair TTK m. 1174 hükmü kırkambar sözleşmelerinde de uygulanır. Bu madde uyarınca taşıtana yapılması gereken bildirim yerel ådete göre ilan yoluyla da yapılabilir.