DENİZCİLİK SEKTÖRÜNDE ÇEVRESEL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

DENİZCİLİK SEKTÖRÜNDE ÇEVRESEL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

TABLO 1. ULUSAL VE ULUSLARARASI MEVZUAT VE UYGULAMALAR

     Bilindiği üzere uluslararası ticaretin en önemli parçası olan limanlar, elleçleme faaliyetlerinin yanı sıra yoğun sanayi faaliyetlerinin gerçekleştirildiği merkezlerdir. Çevreye verdiği zararların farkında olan birçok liman, belirli kuruluşlar tarafından herhangi bir zorunluluk gerektirmediği halde hem enerji verimliliği hem de çevreyi koruma adına sürdürülebilir ve yeşil liman çalışmalarına başladı. 

     Hava ve su ortamında meydana gelen kirliliğin azaltılması, yenilenebilir enerji kullanımı, atık yönetimi gibi konularda sağlanan farkındalık ile gönüllülük esasına dayanan “Yeşil Liman” politikası, Avrupa’daki bazı limanlarda gemi işletmecilerini de teşvik etmek amacıyla liman ücretlerinde yapılan indirimlerle dikkat çekmektedir. Rotterdam Limanı, Hamburg Limanı, Amsterdam Limanı ve Antwerp Limanı dünyadaki “Yeşil Liman” uygulamaları konusundaki başarılı örnekler arasındadır.

     Örneğin; Rotterdam Limanı’nda, biyo-yakıt, rüzgâr ve güneş enerjisi ile yenilenebilir enerji kullanımı, LED aydınlatma kullanımı, karbon emisyonunu minimum düzeye indirme çalışmaları ile temiz hava stratejileri kullanılmaktadır. Liman hizmetlerindeki çeşitli teşvikler ve cezalarla da bu uygulamalar desteklenmektedir. 

     Çeşitli sürdürülebilir ve yeşil uygulamalar gerçekleştiren Amsterdam Limanı ise bu uygulamaların yanı sıra Yeşil Ödül Sertifikası’na sahip gemiler için de çeşitli indirimler uygulamaktadır.

     Ülkemizde ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından çevre ile ilgili konularda çıkarılan mevzuatlar ile çevre konusunda gerekli önlemler alınmış, bazı politikalar oluşturulmuş; Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Deniz Ticareti Genel Müdürlüğü ise “Yeşil Liman” projesini başlatmıştır. Ancak bu proje, liman işletmelerinin kendi talepleri doğrultusunda gerçekleşmekte olup, tamamen gönüllülük esasına dayanmaktadır.

     Türkiye’deki bazı limanların  ‘Yeşil Liman’ projesi kapsamında dikkat ettikleri ve uyguladıkları faktörlere şu şekilde değinebiliriz:

• Atık yönetimi için çalışmalar yapmaktadırlar ve çevre yönetim programları çerçevesinde belirlenen hedefler doğrultusunda: atıkların azaltılması, kontrolü, bertarafı, enerji verimliliği ve doğal kaynak kullanımı gibi konularda aksiyonlar gerçekleştirilmektedir. Çevreyi koruma ve çevresel performansımızı artırmak adına yapılacak çalışmalar için her yıl bütçe belirlenmektedir. Yapılacak iyileştirme projeleri ve atık bertarafı yüksek maliyetli çalışmalar içinde yer almaktadır,

•  ISO 9001, ISO 14064, ISO 14001, ISO 45001, ISO 27001, ISO 22301 ve Yeşil Liman/Eko Liman Yönetim gibi sistemler kullanılmaktadır,

• SEÇ (Sağlık, Emniyet, Çevre) iyi uygulamaları benimsenmiştir ve bazı limanlarımız Avrupa Kalite Derneği tarafından EFQM Mükemmellik Ödülü’nü almaya hak kazanmıştır,

• PERS “The Port Environmental Review System (Liman Çevresel İnceleme Sistemi)” Türkiye’de ilk kez bir limanımıza verilmiştir,

•  Avrupa ve Türkiye’deki liman içi taşıyıcılarda ilk kez LNG kullanılmıştır. Bu sayede karbon salınımı yılda 1.230 ton düşürülmektedir. Ayrıca IMO regülasyonu uyarınca düşük sülfürlü yakıt kullanımını zorunlu kılan düzenlemeye geçmiş olmalarına önem verilmiştir,

• Son teknoloji LED aydınlatma kullandığı için %52 daha az enerji tüketilmektedir,

• Çalışanlar gönüllü olarak yaz sezonunda mavi bayrak sertifikalı plajları sosyal sorumluluk projesi olarak temizlemektedirler,

• Bir limanımızda, Dünya’da ve Türkiye’de ilk olacak bir proje üzerinde çalışmakta olup, projenin adı “Yerli, Yerinde, Yenilenebilir Yeşil Enerji’dir.” Projenin üretim bölümü tamamen rüzgâr enerjisi ve güneş enerjisi sistemlerinden oluşacaktır. Bu hibrit sistemden temin edilen enerji, limanın bütün tüketimini karşılayabileceği gibi limana yanaşacak gemilere sahilden elektrik irtibatını da yeşil elektrikten sağlayacaktır,

• Limanlarımızda ekosistem ile deniz ortamını koruma ve iyileştirme (doğal yaşam politikası), havadaki emisyon değerlerini azaltma (hava politikası-fosil yakıtlı araçlar yerine elektrikli araçların kullanılması sonucu sera gazı azaltımı), liman ve kıyı sularının temizliğini sağlama (su politikası), liman tabanının temizlenmesi (toprak ve sediment politikası), paydaşlarla iş birliği ve bilgi düzeyinin farkındalığın sağlanması (eğitim politikası), liman sahası tasarımı, yönetim uygulamaları operasyonları gerçekleştirme (sürdürülebilirlik politikası), yenilenebilir enerji kullanarak enerji sarfiyatının düşürülmesi ve doğaya dost enerji kullanımı (enerji politikası) olmak üzere çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Ayrıca limanlarımızdan çıkabilecek tüm atık suları arıtarak alıcı ortam deşarj standartlarına uygun hale getirilme çalışmaları sağlanmaktadır.

     Çevre yönetim sisteminin oluşturulması ve sürekli iyileştirilmesi, çevre performansının geliştirilmesinde çok önemli bir unsurdur. İyileştirme süreci döngü şeklindeki yapısıyla gerekli düzeltmelerin yapılmasını, her seferinde başa dönmeyi ve iyileştirme sürecini sürekli kılmayı garantilemektedir. İşletmede, çevre yönetim sisteminin oluşturulması bazı temel aşamalardan meydana gelmektedir. Bunlar:

• Çevre  kalitesini  iyileştirmenin  ve  doğal kaynakların  korunmasının  amaçlandığını belirten  bir  politika  bildirisi,

• Kurum içinde ve dışında uygulamaya yarayacak plan ve programlar; bu planların günlük faaliyetlere ve kurum kültürüne entegre edilmesi,

• Politikalar, planlar ve programlar çerçevesinde çevre yönetimi konusundaki  performansın  ölçülmesi,  denetlenmesi  ve  gözden  geçirilmesi ve

• Kurum  içinde çevresel sorunların anlaşılması için eğitim verilmesi; kurumun çevresel performansına ilişkin bilgilerin yayınlanmasıdır.

Tablo 2. Çevre Yönetim Sistemi Anlayışının Evrimi

     Çevre yönetim sisteminin en önemli unsuru döngü şeklindeki yapısı ve kurumun her elemanını kapsamasıdır. Etkin ve verimli bir çevre yönetim sistemi, herhangi bir problemi ortaya çıktığı ilk anda tespit edebilme hatta önceden fark edebilme yeteneğine sahip olmasıdır.  Çevre yönetim sisteminin bir başka önemli özelliği ise geleneksel yetki ve sorumluluk ilişkilerinden oluşan fonksiyonel yapıyı aşan bir sistem olmasıdır.

     Sonuç olarak, kurumların çevre yönetim sistemlerini oluşturma amaçları şu şekilde özetlenebilir:

• Kaynak kullanımında çevreye yönelik risk ve zararlarının, çevre kirlenmesine olumsuz etkilerinin ve hurda oranlarının en aza indirilmesi ve
• Rekabet gücünün ve verimliliğin artırılması. Bunların sonucunda, daha temiz çalışma ortamı ve yaşanabilir bir çevrenin oluşturulmasıdır.

     ÇEVRE KALİTE MALİYETLERİ

     Dünyada, ülkelerin bazılarında hava ve su kirliliğini önlemek amacıyla gerekli görülen yatırımlar, ürünlerin maliyetini önemli ölçüde artırmaktadır. Bu ve benzeri hususlar nedeniyle de üye ülkeler arasında malların serbest dolaşımının ve serbest rekabetin tam olarak sağlanamaması gibi bir sorun ortaya çıkabilmektedir. Çevre maliyetinin en büyük bölümü arıtma ve temizleme yatırımları ile bu tesislerin işletme giderleridir. BM Çevre Programı, bu tür maliyetleri azaltmak için “temiz üretim” yaklaşımını getirmiştir. Bu anlayış; verimliliği artıracak hava, su ve toprağın kirlenmesini önleyecek, atıkları kaynağında yok edecek, insan ve çevre üzerindeki riskleri en aza indirecek proses ve ürünlerin sürekli ve entegre şekilde uygulanmasıdır.

ISO 9001:2015 Denizcilikte Kalite Belgesi

TABLO 3. ISO 9001:2015 Denizcilikte Kalite Belgesi

RESİM 1. ISO 9001:2015 Denizcilikte Kalite Belgesi

MARİNALARDA ÇEVRESEL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

     Marinalar ya da yat limanları; birçok yata ev sahipliği yapar ve yatların konaklama, bakım, onarım, boyama, atık su tahliyesi gibi ihtiyaçlarını karşılamaktadırlar.  Bu hizmetleri sağlarken çevreye de bazı zararları olur. Bu zararları en aza indirmek için yat limanı otoritelerinin sürdürülebilir stratejiler izlemesi gerekmektedir. Bugünkü en hassasiyetle yönetilmesi gereken alan elbette enerji verimliliği ve sıfır karbon verimliliğinin sağlanmasıdır. Marinanın sıvı, katı, gaz atık yönetimi de diğer geliştirilmeye en açık olan alandır. Tekne tamiratı ve boyaması, motor bakımı, akaryakıt dolumu gibi çeşitli rutin aktiviteler çevre kirliliğine yol açar. Bu aktiviteler esnasındaki kimyasal atıklar, boyalar, petrol, yağ ve çeşitli zehirli atıklar insana ve deniz canlılarına zarar vermektedir.

KAYNAKÇA

AYAN, M. “Çevre Yönetim Sistemi Kapsamında Kalite Maliyetlerinin Çevresel boyutu ve Çevrenin korunmasına yönelik Önlemler” Adıyaman Üniversitesi, İİBF, İşletme Bölümü, Adıyaman, Türkiye. 

MDN. (2021) “Sürdürülebilir ve yeşil bir dünya için yeşil liman” MARINEDEALNEWS, İstanbul. 

MELİS YILDIZ

MERSİN ÜNİVERSİTESİ

DENİZCİLİK İŞLETMELERİ YÖNETİMİ

2019-2024