Manevra Yeri Kazalarına Karşı Tedbir Almak

Bazı Tanımlar

Palamar motoru: Gemi halatlarını sahile taşıyan küçük deniz araçları.

El İncesi: Ucundaki ağırlık sayesinde uzak noktalara atılarak ulaştırılan ve gemi halatlarının gönderilmesinde kullanılan ince halat.

Baba: Gemilerde veya gemi bağlama yerlerinde bulunan halat bağlamak amacı ile yapılmış yere dik kazık veya benzeri yapı.

Anale: Gemilerde veya gemi bağlama yerlerinde bulunan, halat bağlamak amacı ile yapılmış ve yere bir mapa ile bağlı olan, hareket edebilir çelik halka.

Halat kasası: Halatın bir halka meydana getirecek şekilde kendi bedenin bağlanmış ucu.

Volta: Halatın baba veya koç boynuzuna sarılması

Vira: Bir halat veya zincirin makine yardımı ile çekilmesi.

3. Manevra Yeri Kazalarına Karşı Tedbir Almak

3.1. Geminin Bağlanması

Geminin bağlanması; bir geminin bekleme veya bir işlem için rıhtım, iskele, platform veya güvenli bir başka yere halatlar yardımı ile bağlanmasıdır. Bu bağlanma, bordadan veya kıçtan kara şeklinde olabilir. Halat manevrası ise sabit bir yere bağlanmış halatı varken, geminin makinelerine güç verilerek geminin pozisyonunu değiştirme işleminin yapılmasıdır.

Gemi ya kendi manevra kabiliyeti yada bir başka deniz aracının yardımı ile bağlanacağı yere yanaştırılır. Genelde küçük tekneler kendi kabiliyetleri ile yanaşırlarken, büyük gemiler römorkör gibi başka deniz araçlarının yardımı ile yanaştırılırlar. Yanaştırılan gemi, yanaşacağı yere yeterli miktarda yaklaştığında, ya palamar motorları yada el inceleri yardımı ile bağlama halatlarını bağlama yerine gönderirler. Buradaki yardımcı kişiler tarafından alınan halatlar, bağlama yerinde bulunan baba ve anele gibi bu maksatla yapılmış yerlere halat kasalarını geçirirler. Halat kasası sabitlendikten sonra ırgat yardımı ile halat çekilerek gemi yanaştırılır.

Geminin rıhtıma bordadan bağlanmasında kullanılan standart halatları gösteren bir fotoğraf.

Bağlamada kullanılan halatların işlevleri şu şekildedir.

-Baş spring ve kıç halat geminin ileri kayışını engeller,

-Kıç spring ve baş halat geminin geri kaçışını engeller,

-Baş ve kıç açmazlar, geminin rıhtımdan uzaklaşmasını engeller şekilde gemiye kumanda ederler.

3.2. Halatlardan ve Irgat Kullanımından Kaynaklanan Kazalar 

Halatın kopması

Halatların belirli bir yük taşıma kapasitesi vardır. Gemilerin bağlanması veya ayrılması sırasında veya gemiler bağlı durumdayken, bağlama unsuru olarak kullanılan bu halatlara aşırı derecede yük binerse kapasitelerini aşarlar ve koparlar. Kopma sırasında bir kırbaç gibi kontrolsüz olarak savrularak çevreye zarar verebilirler. Böyle bir halatın bir insana çarpması halinde, kişi çok rahatlıkla yaralanabilir ve hatta ölebilir.

Halatın sıyrılması

Halatın yeterince ırgat fenerine volta edilmeden virası sırasında binen aşırı yükten veya yeterince volta edilmeden fener veya baba üzerinde tutulması sırasında binen aşırı yükten halat fener veya baba üzerinden süratli şekilde sıyrılabilir. Bu sıyrılma sırasında halat, onu tutan kişilerin eldiven, paça, kol yeni, gömlek eteği gibi unsurlarına sararak onları da çekebilir ve el, ayak yaralanmalarına ve hatta kopmalarına sebep olabilir.

Halatın rodasından süratli akması

Halatların üzerinde yük varken rodasından süratli akması sırasında, halatın rodası içerisinde veya çevresinde bulunulmamak gerekir. Halatın ağırlığı ve akış gücüne göre kazanın büyüklüğü, bacak kopmasına ve hatta kişiyi loçaya sürükleyerek ölümüne kadar vardırabilir.

Genel olarak gemi bağlama halatlarının aşırı derecede gerilerek kopmalarına sebep olan durumlar aşağıdadır;

-Gemi tam anlamı ile durmadan, onu tutmaya yetersiz halatın volta edilmesi,

-Halatlar mola edilmeden gemiye yol verilmesi,

-Yetersiz halat üzerinde manevra yapılması,

-Kuvvetli deniz ve hava şartlarında takviye halatların yetiştirilememesi veya çabuk mola edilememesi.

-Geminin bağlandığı halatların eşit olmaması,

-Med-Cezir veya hızlı yük işlemleri nedeni ile geminin yükselmesine rağmen halatlara boş verilememesi.

  Gemilerin manevraları sırasında veya bağlı durumdayken, ırgat veya halatlardan kaynaklanan kazalardan kaçınmak için;

-Koruyucu giysi kullanmalıyız.

-Ele uygun büyüklükte iş eldiveni, başa ayarlı kask  giyilmelidir.

-Kıyafetimizi uygun durumda bulundurmalıyız.

-Paçalar çorap, gömlek pantolon içerisine sokulmalı.

-Sahil ve gemi tarafında volta edilmeden halatlara güç bindirmemeliyiz.

-Tüm gemiyi mevcut şartlarda tutabilecek sayıda halat kullanmalıyız.

-Uygun halatları uygun şekilde yan yana kullanmalıyız.

Halatlar üzerine yük bindikçe biraz uzar. Hemen hemen uzama paylarının sonunda taşıyabilecekleri en yüksek güce ulaşırlar. Yük biraz daha artırılırsa halat kopar. Eğer daha sağlam olsun diye aynı yerden birden fazla halat verildiyse ve bu halatların uzama payları farklıysa ikisinin aynı anda tam güçle gemiyi tutma imkanı olmaz. Bu neden ile halatların güçlerinden iyi yararlanmak için uzama payları gözle iyi hesaplanmalıdır. Bu hesaplamada hata yapmamak için mümkün olduğunca yan yana kullanılan halatlar;

-Aynı cins olmalı,

-Eş burgatada31 olmalıdır,

-Eş yıpranmışlığa sahip olmalıdır ve

-Eş gerginliğe getirilmiş olmalıdır.

-Halatları duruma göre dengeli tutmalıyız.

Geminin denizde yükselme ve alçalmalarına göre halatlar takip etmeli, boşalan halatların boşunu alınmalı, çok gerilen halatlara boş vermeli.  Aşırı yük binen halatlardan kaçınmalıyız.

3.3. Manevrada Kullanılacak Koruyucu Malzeme

Gemide elle yapılan ağır işlerde içi deri iş eldiveni kullanılır. Manevralar sırasında giyeceğimiz iş eldiveni ellerimizi halatın zımpara etkisinden koruyacaktır. Ancak eldivenin elimize göre olmasını unutmamamız gerekir.

Başımıza giyeceğimiz ayarlı bir kaskta başımıza gelebilecek bir halat çarpmasında bizi korur. Kask iki kısımdan oluşmuştur. Dışı, çarpmalara karşı kesilme ve delinmeyi engelleyen dayanıklı sert bir malzemeden yapılır. İç kısmı ise, esnekliği sayesinde başı çarpmanın şokuna karşı koruyan ve darbenin kuvvetini başın geneline yayarak zararı engelleyen, bez ve yumuşak plastik malzemeden yapılır.