Genisapaz - Lütfullah Han Uçar DENİZ İŞ HUKUKUNDA İŞVEREN VEKİLİ
İşveren vekilliği çıkış noktası: Teknoloji, endüstri, bilişim veticarette hızla gelişen değişiklikler grup şirketlerini, holdingleri ortaya çıkarmış ve işletme ve işyeri kavramları genişlemiş, özellikle iş ilişkilerine yansımış,
İşverenin tek başına işletmeyi, işyerini ve işi yönetmesi, haklarını kullanması ve yükümlülüklerini yerine getirmesi olanaksız hale gelmiş ve işveren vekilliği konumu önem arz etmiştir.
Özellikle gemilerde, gemi sahibi veya işleteninin gemide genel olarak bulunmaması nedeni ile gemide onun adına hareket eden gemi adamına ihtiyaç duyulmuştur. Yani gemiadamlarından biri işveren vekili olarak, gemide, işveren adına hareket eder.
Bir işyerinde kimler işveren vekili olabilir? İşveren vekilinin gerçek kişi olması gerekir. Gerçek kişi denir? İşveren vekilinin, işvereni temsil yetkisinin olmalı ve yönetimde görev almalı, koşullarının bir arada bulunması gerekir. İşvereni temsil yetkisi? İşveren adına ve hesabına hareket etmek İşvereni temsil yetkisinin dayanağı nedir? İş sözleşmesi, vekalet sözleşmesi veya temsil yetkisi veren başka herhangi bir sözleşme olabilir. Temsil yetkisinin dayanağı olan sözleşmeye bağlı olarak işveren vekilinin işveren karşısındaki sorumluluğunun kapsamı belirlenir. Dolayısıyla temsil yetkisi iş sözleşmesinden doğmakta ise, işçinin iş sözleşmesinden doğan sorumluluğuna ilişkin kurallar uygulanacaktır.
İşveren Vekili Tanımı:
4857 Sayılı İş Kanunu Md 2/4: İşveren adına hareket eden ve işin, işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimselere işveren vekili denir. İşveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı işlem ve yükümlülüklerinden doğrudan işveren sorumludur.
İş Hukuku kapsamında kalan işveren vekili, kural olarak iş sözleşmesi ile bağlı olduğundan aynı zamanda işçi sıfatını taşır.
854 Sayılı Deniz İş Kanunu Md 2/Ç: Kaptan veya işveren adına ve hesabına harekete yetkili olan kimseye “işveren vekili” denir. Sadece kaptan değil kaptan dışındaki herhangi bir gemiadamı da işveren vekili olabilir. Gemide işveren adına ve hesabına harekete yetkili her kademedeki gemiadamı işveren vekili olabilir. Örneğin zorunlu durumlarda gemiyi sevk ve idare edecek olan 1. zabit (yani 2. kaptan)
İşveren Vekili Olarak Kaptan:
Kaptan gemide çalışan en yetkili gemiadamıdır. Tüm geminin idaresini üstlenir ve geminin her konudaki amiridir. Dolayısıyla, kaptanın sorumlulukları ve yetkileri geminin sevki ve idaresine ilişkin teknik değildir, her türlü konuda yetkili ve sorumludur.
854 Sayılı Deniz İş Kanunu Md 2/C:
Gemiyi sevk ve idare eden kimseye veya zorunlu sebeplerle görevi başında bulunmaması halinde ona vekalet eden kimseye “kaptan” denir.
Md 2/Ç: Kaptan veya işveren adına ve hesabına harekete yetkili olan kimseye “işveren vekili” denir
Md 2/B: Bir hizmet aktine dayanarak gemide çalışan kaptan, zabit ve tayfalarla diğer kimselere “gemiadamı” denir.
854 Sayılı Deniz İş Kanunu Md 3:
TTK`nın deniz ticaretinden bahseden 4. Kitabındaki kaptan ile işveren arasındaki ilişkilere ait hükümler saklıdır. (TTK ilgili bölümü: Md 1088-1118)
Deniz İş Kanunu Md 2 deki B, C ve Ç fıkraları birlikte değerlendirildiğinde; kaptan hizmet akti ile çalışan gemiadamı yani işçidir. Gemiadamı yani işçi olarak kaptan, geminin sevk ve idaresinden sorumludur. Ve ayrıca, kaptan işveren adına ve hesabına hareket eder. Kaptanın işveren vekili sıfatıyla gemiadamlarına karşı muamele ve taahhütlerinden (önr fazla mesai yaptırması, ikramiye takdir etmesi gibi) doğrudan doğruya işveren sorumludur.
Kaptan hem işçi hem işveren midir? Bir kişi aynı zamanda hem işçi hem işveren olabilir mi?
Yargıtay önceleri Kaptanın, Deniz İş Kanunu açısından gemiadamı sayılamayacağı yönünde kararlar vermiş ancak sonraları bu yöndeki karından dönerek Kaptanın Deniz İş Kanunu kapsamında gemiadamı olduğu yani işçi sıfatının olduğunu kabul etmiştir.
Yargıtay HGK 14.01.1981 tarih, 1979/263 E ve 1981/11 K. Sayılı kararında, Deniz İş kanunu kapsamında Kaptanın gemiadamı sayılacağı kabul edilmiştir. Kaptanın diğer gemiadamlarına karşı işveren vekili haline girmesi kendisinin gemiadamı sayılmamasını gerektirmez. Kaptanın işveren vekilliği sıfatı sınırlıdır. Kaptanın bu ek sıfatı kendisinin lehine olan ve Deniz İş Kanunundan doğan haklarından Mahrum kalması sonucunu asla doğurmaz.
854 Sayılı Deniz İş Kanunu Md 3:
TTK`nın deniz ticaretinden bahseden 4. Kitabındaki kaptan ile işveren arasındaki ilişkilere ait hükümler saklıdır. Bu bağlamda kaptanın özen yükümlülüğü, sorumluluğu ve görevleri TTK Md
1088-1118 arasında düzenlenmiştir.
TTK Md 1088:
Kaptani bütün işlerinde, özellikle ifası kendisine düşen sözleşmelerin yerine getirilmesinde tedbirli bir kaptan gibi hareket etmek zorundadır.
Tedbirli bir kaptan gibi hareket etmek?
TTK Md 1089 Kaptanın Sorumluluğu:
(1) Kaptan, kusuruyla yol açtığı zararlardan, özellikle bu Kısım ile diğer Kısımlarda belirtilen görevlerini yapmamasından doğacak zararlardan dolayı, yolcular da dâhil, gemi ve eşyayla ilgili herkese karşı sorumludur.
(2) Donatanın emrine uyması kaptanı sorumluluktan kurtarmaz.
(3) Durumu bilerek kaptana emir vermiş olan donatan da sorumludur.
TTK Md 1090 vd maddeler Kaptanın Görevleri:
• Geminin denize ve yola elverişli olup olmadığına dikkat etme
• Geminin yüklemeye ve boşaltmaya elverişli olup olmadığına dikkat etme
• Yabancı mevzuata uyma
• Yola çıkma
• Gemide hazır bulunma
• Kaptanın gemi zabitlerine danışması
• Gemi jurnali tutma yükümlülüğü
• Kendisinden istenmesi halinde deniz raporu tutma
• Kendi hesabına gemiye eşya yükleme yasağı
• Yükle ilgili olanların menfaatlerini koruma yükümlülüğü
• Rotadan sapma
