Hakan KAPLAN Kuruluş ve Amaç
TUGS, 16/12/1999 tarihli ve 4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu ile 491 Sayılı KHK’de Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 3. maddesiyle kurulmuştur. TUGS, İstanbul’dadır. TUGSK, Türk gemilerinin başta vergi ve diğer mali konular olmak üzere denetim gibi birçok konuda geniş muafiyet ve istisnalarla kolaylıklar sağlayan, kısaca kolay bayrak devleti olarak olarak isimlendirilen devletlerin siciline kaydolmalarını, kaçmaların engellemek amacıyla oluşturulmuş bir sicildir.
TUGS’ne Tescil Şartları
TUGS’ne sadece Türkiye’de mukim Türk ve yabancı uyruklu gerçek kişiler ile Türkiye’de Türk mevzuatına göre kurulmuş şirketlere ait aşağıdaki gemiler ve yatlar tescil edilebilir: [TTK m. 5(1)]
(a) TUGSK’nun yürürlüğe girdiği tarihte Milli Gemi Siciline kayıtlı bulunan gemiler ve yatlar.
(b) Yurt içinde inşa edilen gemiler ve yatlar.
(c) Yurt dışından ithal edilecek 3.000 DWT’nin (yolcu gemileri ile özel maksatlı, özel yapılı gemilerde ise 300 grostonun) üzerindeki gemiler. [TUGSK m. 4]
Gemiadamı Çalıştırılması
Kabotaj hakkına dair TUGSK m. 7(2) hükümleri saklı kalmak üzere Türk Uluslararası Gemi Siciline tescil edilen gemilerde ve yatlarda donatanın yabancı veya Türk olmasına bakılmaksızın kaptanın Türk vatandaşı olması esastır. Donatanın Türk vatandaşı olması halinde ise ayrıca diğer gemi ve yat personel sayısının en az %51’inin Türk vatandaşı olması gerekir. [TUGSK m.9
Mali Hükümler [TUGSK m. 12]
TUGS’nekayıtlı gemilerin ve yatların işletilmesinden ve devrinden elde edilen kazançlar, gelir ve kurumlar vergileriyle fonlardan istisnadır.
TUGS’nekaydedilecek gemilere ve yatlara ilişkin alım, satım, ipotek, tescil, kredi ve navlun mukaveleleri; damga vergisine, harçlara, banka ve sigorta muameleleri vergisine ve fonlara tâbi tutulmazlar. Ayrıca, TUGS’nekayıtlı gemilerde ve yatlarda çalışan personele ödenen ücretler gelir vergisi ve fonlardan müstesnadır.
TUGS’nekayıtlı gemiler ve yatların sahiplerinden sadece kayıt harcı ve yıllık tonaj harcı alınır.
BAĞLAMA KÜTÜĞÜ
655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 43. maddesiyle kurulmuştur. Türk Uluslararası Gemi Siciline tescilli olanlar ile Milli Gemi Siciline tescili zorunu olanlar dışındaki bütün gemi, deniz ve iç su araçlarının sahipleri ve işletenleri, bu gemi ve araçları, bağlama kütüklerine kaydettirmek zorundadırlar.
Bağlama kütüğüne kayıtlı gemi ve araçlar Türk bayrağı çekerler.
GEMİ ÜZERİNDEKİ AYNİ HAKLAR
Gemiler üzerindeki ayni haklar, TTK’nın Deniz Ticareti başlıklı Beşinci Kitabının Birinci Kısmı, Dördüncü Bölümünde “Mülkiyet ve Diğer Aynî Haklar” başlıklı m. 996 ilâ 1060 arasında düzenlenmiştir.
Dördüncü Bölüm Birinci Ayırımda “Uygulanacak Hükümler”; İkinci Ayırımda “Mülkiyet”; Üçüncü Ayırımda “Gemi Rehni” ve Dördüncü Ayırımda “İntifa Hakkı” düzenlenmiştir.
TTK m. 996’ya göre kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, bu Bölüm hükümleri (Mülkiyet ve Diğer Ayni Haklar) yalnız Türk Gemi Siciline kayıtlı bulunan gemiler hakkında uygulanır.
Türk gemi sicilinden anlaşılması gereken şey; Millî Gemi Sicili, Yapı Hâlinde Gemilere Özgü Sicil ve TUGS’dir. Bu sicillere ilaveten Gemi Sicili Nizamnamesiyle birlikte Türk Gemi Sicili Sistemi ortaya çıkmaktadır.
GEMİ MÜLKİYETİ
1- Gemi Mülkiyetinin Kazanılması
a- Gemi Mülkiyetinin Kamu Hukuku Kurallarına Göre İktisabı
aa- Denizde Zapt ve Müsadere Kanunu (10/07/1940 tarihli ve 3894 sayılı)
Bu kanun hükümlerine göre savaş zamanlarında gemiler, kanunda gösterilen bazı sebeplerle zapt ve müsadere olunabilir. Geminin zapt edilmesi, ona el konulmasını ifade eder. Zapt, kamu gücünden kaynaklanan bir tasarruf ve müeyyide niteliğindedir. Bir geminin zapt edilmesi, onun emir ve komutasının yetkili kişiler tarafından ele alınmasıdır. Zapt ile geminin mülkiyeti sona ermez.
GEMİ ÜZERİNDEKİ AYNİ HAKLAR
GEMİ MÜLKİYETİ
bb- TCK Hükümlerine Aykırılık
TCK m. 54 ve 55 hükümlerinde cezai müeyyide olarak müsadere hükmü yer almaktadır. Buna göre kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşya müsadereye tabidir.
GEMİ MÜLKİYETİ
cc- Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu Hükümlerine Göre
5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun müsadereye ilişkin 13. ve 14. maddesi hükümlerine göre kaçak eşya taşımasında kullanılan gemi, bu maddelerde belirtilen koşulların gerçekleşmesi üzerine müsadere edilebilir.
GEMİ MÜLKİYETİ
dd- İstimval
Olağanüstü durumlarda idarenin özel mülkiyetteki taşınır mallara el atmasıdır. Ancak istimvalin kullanılması için yasal bir dayanak olmalıdır.
ee- Cebri İcra
Borçlunun borcunu ödememesi halinde devlet tarafından borcunu ödemesine mecbur edilmesi işlemine cebri icra işlemi deniyor.
GEMİ MÜLKİYETİ
b- Gemi Mülkiyetinin Özel Hukuk Hükümlerine Göre İktisabı
aa- Hukuki Muamele İle Kazanma
(i) Gemi Siciline Kayıtlı Olmayan Gemilerde
Gemi siciline kayıtlı olmayan Türk gemileri üzerindeki mülkiyet ve sınırlı ayni haklara TMK’nun taşınır hükümleri uygulanır. [TTK m. 997(1)] Dolayısıyla TMK m. 763(1)’e uygun olarak sicile kayıtlı olmayan bir geminin tamamının veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının nakli için zilyetliğin devri gerekmektedir.
GEMİ MÜLKİYETİ
(ii) Gemi Siciline Kayıtlı Gemilerde
TTK m. 1001(1)’e göre gemi siciline kayıtlı olan bir geminin devri için, malik ile iktisap edenin, mülkiyetin iktisap edene devri hususunda anlaşmaları ve geminin zilyetliğinin geçirilmesi şarttır.
Mülkiyetin devrine ilişkin anlaşmanın yazılı şekilde yapılması ve imzaların noterce onaylı olması gerekir. Bu anlaşma, gemi sicil müdürlüğünde de yapılabilir. [TTK m. 1001(2)]
GEMİ MÜLKİYETİ
- Sicile Kayıtlı Gemi Payı ve İştirak Payı
Sicile kayıtlı gemi payının mülkiyeti, malik ile iktisap edenin bu hususta anlaşmaları ile devralana geçer. Anlaşmanın yazılı şekilde yapılması ve imzaların noterce onaylanması şarttır. Bu anlaşma gemi sicil müdürlüğünde de yapılabilir. [TTK m. 1007(1)] Donatma iştiraki şeklinde işletilen sicile kayıtlı gemilerde iştirak payının devri, gemi payının devri ve sicile tescil ile olur. [TTK m. 1007(2)] Donatma iştirakinde paydaş donatanların her biri iştirak payını dilediği anda diğer paydaşların onayı olmaksızın tamamen veya kısmen başkasına devredebilirler.
GEMİ MÜLKİYETİ
bb- Aslen Kazanma
- Sahiplenme (İhraz)
Sahibi bulunmayan eşyaya malik olma amacıyla el koymaya sahiplenme (ihraz) denilir. Sicile kayıtlı olmayan bir gemi malik tarafından mülkiyet hakkından vazgeçme kastı ile terk edildiği takdirde sahipsiz olur. Bu şekilde sahipsiz hale gelen gemiyi, herkes ihraz yoluyla iktisap edebilir. Sahipsiz gemiyi malik olma iradesiyle zilyetliğine geçiren kimse, geminin maliki olur. (TMK m. 767)
Sicile kayıtlı bir geminin maliki, gemi üzerindeki mülkiyet hakkından vazgeçtiğini sicil müdürlüğüne bildirerek ve bunu gemi siciline tescil ettirerek geminin mülkiyetini terk edebilir. [TTK m. 1004] Devlet, kendisini gemi siciline malik olarak tescil ettirmek suretiyle mülkiyeti iktisap eder. [TTK m. 998(2)]
GEMİ MÜLKİYETİ
(iii) Olağanüstü Zamanaşımı İle Kazanma
- TTK m. 1000, olağanüstü zamanaşımı yoluyla gemi mülkiyetinin kazanılmasında sicile kaydedilmesi gerektiği hâlde kaydedilmeyen gemiler ve sicile kayıtlı gemiler açısından ikili bir ayrım yapmaktadır.
- Sicile kaydı gerekirken kaydedilmemiş olan bir gemiyi en az 10 yıl süreyle davasız ve aralıksız olarak asli zilyet sıfatıyla elinde bulunduran bir kişi, geminin sicile kendi malı olarak tescil edilmesini isteyebilir. [TTK m. 1000 (1)]
- GEMİ MÜLKİYETİ
- En az 10 yıl önce ölmüş veya gaipliğine karar verilmiş bir kişinin adına kayıtlı bulunan ve hakkında on yıldan beri malikin onayına tabi bir husus kaydedilmemiş olan bir gemiyi en az 10 yıl süreyle davasız ve aralıksız olarak asli zilyet sıfatıyla elinde bulunduran kişi, o geminin maliki olarak tescil edilmesini isteyebilir. Zilyetlik süresinin hesabı, kesilmesi ve durması, TBK alacak zamanaşımına ilişkin hükümlerine tabidir. [TTK m. 1000(2)]
- Tescil, ancak mahkeme kararıyla olur. Tescil davası, geminin kayıtlı olduğu veya kaydedilmesi gereken sicil müdürlüğüne karşı açılır. Mahkeme ilgilileri, en fazla üç aylık bir süre belirleyerek itirazlarını bildirmeye tirajı ellibinin üstünde olan ve yurt düzeyinde dağıtımı yapılan bir gazetede yapılacak ilanla çağırır. İtiraz edilmez veya itiraz reddolunursa tescile karar verilir. [TTK m. 1000(3)]
- Tescile karar verilmeden önce üçüncü bir kişi malik sıfatıyla tescil edilir veya üçüncü kişinin mülkiyeti dolayısıyla sicile gemi sicilinin doğru olmadığı yolunda bir itiraz şerhi verilmiş olursa, tescil kararı üçüncü kişi hakkında hüküm ifade etmez. [TTK m. 1000(4)]
- Mahkemece verilen tescil kararına dayanarak kendisini sicile kaydettirdiği anda asli zilyet, geminin mülkiyetini iktisap eder. [TTK m. 1000(5)]
- İyi niyet şart değildir.
- 2- Gemi Mülkiyetinin Kaybedilmesi a- Geminin Ziyaı (Hasara uğrama)
Sicile kayıtlı bir geminin kurtarılamayacak şekilde batması, yararlanılabilir enkaz bırakmaksızın harap olması, patlaması ve tahrip olması gibi sebeplerden zayi olmasıyla gemi üzerindeki mülkiyet hakkı sona erer. Şu kadar ki, malikin; yararlanılabilir enkaz üzerindeki taşınır mülkiyeti ile her türlü enkazın kaldırılmasına, çevrenin korunmasına ve benzer hususlara ilişkin yükümlülük ve borçları devam eder. (TTK m. 1003)
- b- Terk Sicile kayıtlı bir geminin maliki, gemi üzerindeki mülkiyet hakkından vazgeçtiğini sicil müdürlüğüne bildirir ve bunu gemi siciline tescil ettirirse geminin mülkiyeti terk edebilir. (TTK m. 1004)
c- Zamanaşımı
Olağan zamanaşımında, asli zilyet, zamanaşımı şartlarının gerçekleşmesiyle birlikte mülkiyeti kazanır; aynı anda önceki malikin mülkiyet hakkı sona erer. [TTK m. 1005(1)]
Olağanüstü zamanaşımında, mahkemenin tescile karar vermesiyle önceki malikin mülkiyet hakkı sona erer. Oysa, asli zilyedin mülkiyet hakkı, bu tescil kararından sonra sicile yapılacak tescille kazanılır.
- d- Sicile Kayıtlı Gemi Payı ile İştirak Payı Üzerindeki Mülkiyetin Sona Ermesi Sicile kayıtlı gemiler hakkındaki mülkiyetin zıyaı hükümlerine tabidir. İştirak payının bırakılması durumunda mülkiyet hakkı, bırakma bildiriminin gönderildiği anda iştirak payları oranında öteki paydaşlara geçer. [TTK m. 1008 (2)]
