Çekme Hakkının Kullanılması

Çekme Hakkının Kullanılması

• Milli sicile kayıtlı gemiler “gemi tasdiknamesi” denilen bir belge ile bayrak çekme hakkını kullanır. Bu belge sicile kayıtlı gemilerin nüfus cüzdanı gibidir. Her zaman gemide bulunması gerekir. Gemi tasdiknamesi geminin tescil edildiği sicil memurluğu tarafından verilir.
• Bayrak çekme hakkının kullanılmasını sağlayan bir diğer belge de “bayrak şahadetnamesi” dir. Bayrak şahadetnamesi belli durumlarda verilir ve gemi tasdiknamesi yerine geçer. Bu belgenin verildiği 4 durum vardır:

1. Türkiye Dışında İnşa Edilen Gemi.

Bu gemiye bayrak şahadetnamesi başvuru üzerine geminin bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğu verir. Gemi sicile kaydolduğunda gemi tasdiknamesi düzenlenecek ve bayrak şahadetnamesinin hükmü ortadan kalkacaktır. Bayrak şahadetnamesinin süresi 1 yıldır. Ancak mücbir sebeplerin varlığı halinde bu süre ilgili makamlarca uzatılabilir.

2. Türk Tersanelerinde İnşa Edilen Ancak Türk Bayrağı Çekme Şartlarını Taşımayan Gemi.

Geminin tescil edileceği yer Türkiye dışında bir yer ise gemiye bu yere kadar gidebilmesi için bayrak şahadetnamesi verilir.

3. TTK 941/2 Kapsamında Türk Bayrağı Çekmeye Hak Kazanan Yabancı Gemiler

TTK 941/2’ye göre Türk bayrağı çekme hakkını kazanan gemi milli sicile tescil edilmez, çünkü Türk gemisi değildir. Özel bir sicile kaydedilir. Bu geminin Türk bayrağı çekme hakkını kullanması da bayrak şahadetnamesi düzenlenmesi suretiyle olur.

4. Bayrak Çekme Hakkını Kaybeden Gemiler

Bir gemi TTK 940-941’de yer alan koşulları ortadan kalkarsa Türk bayrağı çekme hakkını kendiliğinden, başka bir işleme gerek kalmadan kaybeder. Bu durum bazı sorunlar ortaya çıkarmaktadır. Türk bayrağı çekme hakkının kaybedildiği ilgili makamlara bildirilmelidir. Bu bildirim çeşitli sebeplerle yapılmayabilir. Bunun gibi durumlarda geminin bayraksız kalmasını önlemek için kanun koyucu 6 ay daha Türk bayrağı çekebilme hakkı tanıyor. Bu süre içinde gemi bayrak çekme hakkını bayrak şahadetnamesi yoluyla kullanır.

Geminin Ayırıcı Unsurları (Kimliği) – 7
MİLLİYET

BAYRAK ÇEKME HAKKININ KAYBEDİLMESİ

Bayrak çekme hakkına dair koşulların ortadan kalkması halinde bayrak çekme hakkı kaybedilir TTK m. 942 hükmünde “TTK m. 940 ve 941 / 2 hükmünde yazılı koşullarının ortadan kalkması halinde geminin Türk bayrağı çekme hakkını kaybedeceği; bu durumun gecikmeksizin UDHB’na bildirileceği ve Bakanlığı altı ay daha geminin Türk bayrağı çekmesine izin verebileceği” öngörülmüştür. 

KABOTAJ TEKELİ

01.07.1926 tarihinde yürürlüğe giren 815 sayılı Kabotaj Kanunu ile Türk bayrağı çekme hakkına sahip gemiler, işletenlerin (tüzel kişi işletenin tüm üye veya ortaklarının) tümünün Türk olması koşulu ile Türk karasularında yolcu ve yük taşıma, balıkçılık gibi ticari faaliyetlerde bulunabilir. 

GEMİNİN SINIFI

Bir geminin sınıfı, onu diğer gemilerden ayıran unsurlardan birisidir. Gemilerin sınıflandırılması denizcilik çevrelerinde onların durumu ve gerçek değeri hakkında ciddi, tam ve güvenilir bilgi sahibi olunması ihtiyacından kaynaklanmaktadır. Gemilerin sınıflandırılması, sınıflandırma kuruluşları tarafından yapılır. Başlangıçta deniz sigortacılığı alanında gemilerin mevcut fiziki ve teknik durumlarının tespiti için ihtiyaç duyulan bilgileri temin etmek amacıyla kurulan sınıflandırma kuruluşları, yapmış oldukları denetim ve incelemelerin kapsamıyla günümüz denizcilik sektörünün en önemli ayaklarından birisini oluşturmaktadır.   

Sınıflandırma kuruluşlarının, yayımlamış oldukları bilgilere veya kendileri tarafından verilen belgelere güvenerek hareket eden üçüncü şahısların bu bilgilerin gerçeğe uygun olmaması veya usulsüz olması sebebiyle uğradıkları zarar ve ziyan dolayısıyla haksız fiil hükümlerine göre sorumluluğu mevcuttur. 

GEMİNİN SINIFI

• Geminin sınıfı geminin sahip olduğu teknik özelliklere göre belirlenir.
• Geminin sınıflandırılmasına kullanılan yöntemler ve bu yöntemleri kullanan alanında uzmanlaşmış uluslararası klas kuruluşları gemiyi sınıflandırır. Bu sınıflandırmanın yapılabilmesi için imzalanan sözleşme bir eser sözleşmesidir. Bu kuruluşların düzenlediği belgeler fiili karine oluşturur. Aksi ispatlanıncaya kadar doğru olduğu kabul edilir.
• Klas kuruluşlarının düzenlediği belgelere güvenerek işlem yapan ve zarara uğrayan kişiler klas kuruluşlarını dava edebilir. Sorumluluk TBK istisna hükümlerine göre belirlenir.
• GEMİNİN BAYRAĞI 
• Bir geminin bayrağı, onun hangi devletin tabiiyetinde bulunduğunu gösterir. Her geminin bir devletin tabiiyetinde olması gerekir. Bayrak çekme hakkı, aynı zamanda bir yükümlülüktür. TTK m. 947 – 949 hükümleri, kanuna aykırı bayrak çekilmesi fiillerini ayrıca cezai yaptırıma bağlamıştır. Hangi gemilerin Türk bayrağı çekebileceği TTK m. 940 ve 941’de düzenlenmiştir. 
• Türk bayrağı çekme hakkı gemi tasdiknamesi ve bayrak şahadetnamesiyle kullanılır ve ispatlanır.  
• 4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu (TUGSK) m. 7(1), Türk Uluslararası Gemi Sicili’ne (TUGS) tescil edilen gemiler ve yatların Türk Bayrağı çekeceklerini amirdir. Türk Bayrağının çekilmesine ilişkin hakların ihlalinde Türk Ticaret Kanunu ve diğer ilgili mevzuat hükümleri uygulanır [TUGSK m. 7(3)]. 
• 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu m. 27(3) hükmüne göre Türk Bayrağı çekemeyen deniz turizmi araçlarına, TTK m. 840 (Eski TTK m. 823) hükümlerine bağlı kalmaksızın, Türk Bayrağı çekilmesine izin vermeye Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkilidir. 
• 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 43. maddesi ile “Bağlama Kütüğü” kurulmuştur. Bu maddenin 1. fıkrasına göre Türk Uluslararası Gemi Siciline tescilli olanlar ve Milli Gemi Siciline tescili zorunlu olanlar dışındaki ticari veya özel kullanıma mahsus gemi, deniz ve içsu araçlarının malikleri veya işletenleri; söz konusu gemi, deniz ve içsu araçlarını bağlama kütüğüne kaydettirmek zorundadırlar. 
• GEMİ BELGELERİ (BORDA EVRAKI)
• 1.Gemi tasdiknamesi veya bayrak şahadetnamesi 
• 2.Denize elverişlilik belgesi 
• 3.Tonilato belgesi 
• 4.Denizde çatışmayı önleme tüzüğü 
• 5.Emniyet belgeleri 
• 6.Sıhhat patentası 
• 7.Gemiadamları belgeleri 
• 8.Manifesto 
• 9.Gemi jurnali  
• 10.Liman çıkış belgesi 
• 11.Sigorta veya mali güvence belgeleri 
• GEMİ SİCİLİ 
• • Gemi sicili, genel olarak gemilerin kaydedildikleri sicildir. Gemi sicili, belirli bazı niteliklere sahip gemilerin kimliğini belirlemeye imkân veren unsurlarla onlar üzerindeki ayni haklara ilişkin kayıtların (mülkiyet, ipotek ve intifa hakkı gibi), şerhlerin, itirazların veya tasarruf kısıtlamalarının tesciline özgü resmî bir sicildir. 

  Üç çeşit gemi sicili vardır:

  1. TTK’da düzenlenen gemi sicili. (Milli Gemi Sicili)
  2. Yapı halindeki gemilere ilişkin sicil.
  3. Türk uluslararası gemi sicili.

  Milli Gemi Sicili 

• Gemi Sicili, TTK m. 954 – 955’de düzenlenmektedir. Bu maddelerde “Millî Gemi Sicili” ifadesi kullanılmamakla beraber TUGSK m. 2(c), diğer sicillerden ayırt edilmesi amacıyla bu sicili Millî Gemi Sicili olarak tanımlamaktadır.  Türk gemileri için Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının uygun göreceği yerlerde gemi sicili tutulur. [TTK m. 954(1)] Türkiye’de Antalya, Bandırma, Çanakkale, İskenderun, İstanbul, İzmir, Mersin, Samsun, Trabzon ve Zonguldak olmak üzere toplam on adet gemi sicili vardır. (GSN m. 1)  

  Millî Gemi Sicili, alenidir. Sicil, herkese açık olup herkes sicil kayıtlarını inceleyebilir ve giderini ödemek şartıyla onaylı veya onaysız örneklerini alabilir. Ayrıca haklı bir menfaatinin olduğunu inandırıcı bir şekilde ortaya koyan bir kişi, sicil dosyalarını, bir kaydın tamamlanabilmesi için gemi sicilinde kendilerine gönderme yapılan belgeleri ve henüz sonuçlanmamış tescil istemlerini de incelemeye ve onların örneklerini almaya yetkilidir. (TTK m. 973) 

• Milli Gemi Sicili 
• Yetkili Sicil Müdürlüğü Yetkili sicil müdürlüğü, bir geminin bağlama limanına göre belirlenir. Bir gemi, onun bağlama limanının tabi olduğu sicil müdürlüğünce tescil edilir. [TTK m. 955(1)] Millî Gemi Siciline Tescil 
  1. a) Tescili Caiz Gemiler 
  2. aa)  Genel Olarak 

  TTK m. 956(1), hangi gemilerin tescilinin caiz olduğunu göstermektedir. Bunlar; aşağıda gösterilmiştir: 

  (a) TTK m. 940’a uygun olarak Türk Bayrağı çekme hakkına sahip olan ticaret gemileri. 

  (b) TTK m. 935(2)(a)’da gösterilen ticaret gemisi olmayan gemiler. Bu gemiler, yatlar, denizci yetiştirme gemileri gibi sadece gezinti, spor, eğitim, öğretim ve bilim amaçlarına tahsis edilmiş gemilerdir. 

  (c) TTK m. 935(c)’de gösterilen gemiler, yani yabancı bir devlet veya onun vatandaşları adına Türkiye’de yapılmakta olan gemiler. 

• 1. bb) Tescili Zorunlu Gemiler 

  Tescili caiz olan bu gemilerden 18 gros tonilatoda ve daha büyük bütün ticaret gemilerinin tescili zorunludur. Bu gemilerin maliki, tescil isteminde bulunmak zorundadır. [TTK m. 957(1)] Şüphesiz bu zorunluluk, söz konusu gemilerin ileride görüleceği üzere TUGS’ne kayıtlı olmamaları hâlinde geçerlidir.  

  1. cc) Tescili İhtiyari Gemiler 

  18 gros tonilato ve daha büyük ticaret gemilerinin dışındaki tescili caiz gemilerin tescili, maliklerinin ihtiyarına bağlıdır. Bu gemilerin malikleri, gemilerini sicile tescil ettirebilecekleri gibi tescil ettirmeden de faaliyetlerine devam edebilirler. 

• 1. b) Tescili Caiz Olmayan Gemiler 

  TTK m. 958(1)’e göre aşağıdaki gemilerin sicile tescil edilmeleri imkânı bulunmamaktadır: 

  (1) Türk gemisi olmayan gemiler, 

  (2) Yabancı bir gemi sicilinde kayıtlı bulunan Türk gemileri, 

  (3) Donanmaya bağlı harp gemileri ve yardımcı gemiler, 

  Sayfa 4 / 6 

   

  (4) Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişilerine ait münhasıran bir kamu hizmetinin görülmesine özgülenmiş gemiler

• 1. c) Tescil Edilen Hususlardaki Değişiklikler 

  Gemi siciline tescil edilen hususlarda sonradan bazı değişiklikler meydana gelebilir. Bu durumda söz konusu değişikliklerin sicile geçirilmek üzere bir dilekçeyle sicil müdürlüğüne bildirilmesi gerekmektedir. [TTK m. 964(1)] Zira, sicil kayıtlarının daime gerçeğe uygun olması büyük önem taşır. 

• Gemilerin Sicilden Silinmesi 
  1. İstem Üzerine Silinme 
  1. aa) Tescili Zorunlu Gemilerde 

  (1) Geminin kurtarılamayacak şekilde batması, 

  (2) Tamir kabul etmez hâle gelmesi,  

  (3) Herhangi bir şekilde Türk Bayrağını çekme hakkını kaybetmesi 

  hâllerinden birisinin gerçekleşmesi üzerine, istem üzerine sicilden kaydı silinir. [TTK m. 965(1)] 

• Milli Gemi Sicili 
• 1. bb) Tescili İsteğe Bağlı Olan Gemilerde  

  Tescili isteğe bağlı olan gemilerin kaydı, malik veya maliklerinin isteği üzerine her zaman gemi sicilinden silinir. [TTK m. 965(1)] Ancak, bu gemilerin sadece malik veya maliklerinin isteği üzerine sicilden silinebilmeleri için ipotekli alacaklıların ve gemi sicilinin içeriğine göre ipotek üzerinde hak sahibi olan üçüncü kişilerin buna onay vermeleri gerekir. 

• 1. b) Resen Silinme 
  1. aa)  Tescili caiz olmayan bir geminin tescil edilmiş olması 
  2. bb) Geminin kurtarılamayacak şekilde batması, tamir kabul etmez hâle gelmesi ve türk bayrağı çekme hakkının kaybedildiğinin bildirilmemesi 

  (cc) Gemi hakkında yirmi yıldan beri işlem yapılmaması 

  Sayfa 5 / 6 

   (dd) TUGS’ne Tescil

• Gemi Sicilindeki Kayıtların Hükümleri 
  1. a)  Gemi Sicilindeki Kayıtların Açıklayıcı ve Yaratıcı Etkisi 
  2. aa) Açıklayıcı Kayıtlar 

  Açıklayıcı kayıtlar, belirli bir hukuki durum veya hakları açıklayan kayıtlardır. Gemi ve bayrak çekme hakkı ile ilgili maddi vakıaların sicile kaydedilmeleri, kural olarak açıklayıcı bir etkiye sahiptir.

• 1. bb) Yaratıcı Kayıtlar 

  Gemiyle ilgili hukuki ilişkilerin sicile kaydı, kural olarak yaratıcı niteliktedir. Gemi ipoteğinin tesisi, muhtevasının değiştirilmesi ve devri, gemi üzerinde intifa hakkı kurulması, devletin sahipsiz bir geminin mülkiyetini kazanması, gemi mülkiyetinin terki vesicile kayıtlı gemi üzerindeki müşterek donatanların iştirak paylarının devrine dair kayıtlar, yaratıcı kayıtlara örnek gösterilebilir.  

  1. b)  Sicil Karineleri 

  Gemi sicilindeki kayıtlar, kaydedilen bazı hususların doğru oldukları hususunda karine teşkil ederler. [TTK m. 974(1)]  

  Sicil karineleri, aşağıda gösterilmiştir: 

  (1) Gemi sicilinde malik olarak kayıtlı bulunan kimse, o geminin maliki sayılır. [TTK m.974(1)] (2) Gemi sicilinde lehine bir gemi ipoteği veya ipotek üzerinde bir hak yahut bir intifa hakkı tescil edilmiş olan kişi, o hakkın sahibi sayılır. [TTK m. 974(2)] (3) Tescil olunmuş bir hak, sicilden silinirse o hakkın artık var olmadığı kabul edilir. [TTK m. 974(3)] 

• 1. c) Sicile Güven İlkesi 

  TTK m. 983(1)’e göre hukuki bir işlem ile bir geminin mülkiyetini, intifa hakkını, gemi ipoteğini veya ipotek üzerindeki bir hakkı iktisap eden kişi lehine gemi sicilinin içeriği,bu haklarla ilgili olduğu ölçüde doğru sayılır. Fakat, bunun için iktisap eden kişinin iyi niyetli olması gerekir. Yani, iktisap eden kişinin sicil kaydının doğru olmadığını bilmesi veya bilmesinin gerekmiş olması lazım gelir.  

  Gemi sicilinde sicile güven ilkesi, tapu sicilinden farklı olarak ancak aşağıdaki haklar için geçerlidir: 

  (1) Gemi mülkiyeti, (2) Gemi ipoteği, (3) Gemi ipoteği üzerinde bir hak,        (4) Gemi üzerinde bir intifa hakkı. 

• YAPI HÂLİNDE GEMİLERE ÖZGÜ SİCİL Yapı hâlindeki gemiler için de özel bir sicil tutulmaktadır. Yapı hâlinde gemilere özgü sicil, gemi inşa ettiren kimseler için ödünç para aldıklarında alacaklıları lehine ipotek, tersane sahibi için kanuni ipotek, ihtiyati ve kesin haciz yoluyla önemli bir güvence sağlamaktadır.  Bu sicilin görevi sınırlıdır. Geminin yapımının tamamlanmasıyla birlikte sicilin de görevi sona erer.
• YAPI HÂLİNDE GEMİLERE ÖZGÜ SİCİL Tescil Şartları  Yapı hâlindeki bir gemi;(a) malikin istemi üzerine veya (b) yapı üzerinde bir gemi ipoteğinin kurulması yahut (c) yapının ihtiyati ya da kesin haczi veya (d) tersane sahibinin gemi ipoteğinin kurulmasına yönelik istemi hakkını teminat altına almak amacıyla sicile şerh verilmesi söz konusu olduğu takdirde yapı hâlindeki gemilere özgü sicile kaydolunur. [TTK m. 986(1)] 

  Yetkili Sicil Müdürlüğü 

  Gemi sicil müdürlükleri, yapı hâlindeki gemilere özgü sicilleri de tutarlar. (GSN m. 76)Yapı, yapım yerinin bağlı bulunduğu sicil müdürlüğünce tescil olunur.