Gabya - Özlem Çakmak DENİZ TİCARETİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI
Çok sayıda milletlerarası sözleşme ve kanun deniz ticareti hukukunun kaynaklarını oluşturmaktadır. Aşağıda önem arz eden bazı milletlerarası sözleşmeler ve kanunlar sayılmıştır. Ayrıca, yüzlerce tüzük ve yönetmelik mevcuttur.
1- Uluslararası Sözleşmeler
Deniz ticaretine dair uluslararası sözleşme sayısı oldukça fazladır, ancak Türkiye söz konusu sözleşmelerin pek azına taraf. Bu durum söz konusu alanda yeterince içtihat oluşmamasına da ayrıca neden olmuştur.
- 1918 Eşya Taşıma Sözleşmesi
- 1919 Brüksel Sözleşmesi
- Kurtarmaya İlişkin Londra Sözleşmesi uluslararası sözleşmelerden bazılarıdır.
Deniz ticareti hukukuna dair çok sayıda milletlerarası sözleşme mevcuttur. Burada hepsini saymak mümkün olmamakla beraber önemi dolayısıyla aşağıda bir kısmına yer verilmiştir.
1-Denizde Kurtarma ve Yardım İşlerine Dair Bazı Kaidelerin Birleştirilmesi Hakkında 23/9/1910 tarihli Brüksel Sözleşmesi (27/5/1967 tarihli Protokolle)
2-Kurtarmaya Dair Milletlerarası Sözleşme (Londra Sözleşmesi) (28/4/1989)
3-Denizde Çatmalara Dair Bazı Kuralların Birleştirilmesi Hakkında 23/9/1910 Tarihli Brüksel Sözleşmesi.
4-Konişmentoya Dair Bazı Kaidelerin Birleştirilmesi Hakkında 25/8/1924 Tarihli Brüksel Sözleşmesi
5-1978 BM Denizde Eşya Taşıma Sözleşmesi (Hamburg Kaideleri)
6-1924 Tarihli Gemi Maliklerinin Mesuliyetlerinin Tahdidi ile İlgili Bazı Kaidelerin Birleştirilmesi Hakkında Brüksel Sözleşmesi
7-1976 Tarihli Deniz Alacaklarına Karşı Sorumluluğun Sınırlandırılmasına Dair Milletlerarası Sözleşme
8-Deniz Ticareti Vasıtalarının Rehin ve İmtiyazları İle İlgili Bazı Kaidelerin Birleştirilmesi Hakkında 1926 Brüksel Sözleşmesi
9-Devlet Gemilerinin Muafiyetleri İle İlgili Bazı Kaidelerin Birleştirilmesi Hakkında 1926 Brüksel Sözleşmesi
10-1952 Tarihli Çatma ve Diğer Deniz Seyrüseferi Olaylarından Doğan Ceza Davalarında Selahiyet Hakkında Brüksel Sözleşmesi.
11-1952 Tarihli Çatmadan Doğan Hukuk Davalarında Selahiyet Hakkında Brüksel Sözleşmesi.
12-Deniz Gemilerinin İhtiyaten Haczine Dair Kaidelerin Birleştirilmesi Hakkında Brüksel Sözleşmesi
13-1992 Tarihli Petrol Kirliliğinden Doğan Zararın Hukuki Sorumluluğu İle İlgili Uluslararası Sözleşme.
14-1992 Tarihli Petrol Kirliliği Zararının Tazmini İçin Bir Uluslararası Fonun Kurulması İle İlgili Uluslararası Sözleşme
15-1974 Denizde Can Emniyeti Sözleşmesi (SOLAS, Safety of Life at Sea)
16-1972 Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü (COLREG)
17-1966 Milletlerarası Yükleme Sınırı (Free Board, LoadLine) Sözleşmesi – 1988 Protokolü
18-Hükümetlerarası İstişari Denizcilik Teşkilatı (IMCO) Kurulmasına Dair 1948 Cenevre Sözleşmesi.
19-Deniz Yoluyla Yolcu ve Bagajlarının Taşınmasına Dair 1974 Atine Sözleşmesi
20-İnşa Halinde Gemiler Üzerindeki Hakların Tesciline Dair 27/5/1967 tarihli Brüksel Sözleşmesi.
21-Gemilerin Denizleri Kirletmelerinin Önlenmesine İlişkin Milletlerarası Sözleşme (MARPOL 73/78)
22-Denizde Arama ve Kurtarma Sözleşmesi (SAR 1979)
23-Gemiadamlarının Eğitim, Belgelendirme ve Vardiya Standartları Hakkında Sözleşme (STCW 1978)
24-Uydular Aracılığı İle Deniz Haberleşmesi Milletlerarası Teşkilatı Sözleşmesi (INMARSAT 1978)
25-1993 Deniz Hukukunda İmtiyaz ve İpoteklere Dair Cenevre Sözleşmesi
26-1996 HNS Tehlikeli ve Zararlı Maddelerin Deniz Yoluyla Taşınmasından Doğan Zararlar İçin Sorumluluk ve Tazminata Dair Milletlerarası Sözleşme
27-1999 Gemilerin İhtiyati Haczi Cenevre Sözleşmesi
2- Kanunlar
Temel olarak TMK (Türk Medeni Kanunu), TBK (Türk Borçlar Kanunu), TTK (Türk Ticaret Kanunu) haricinde Kabotaj Kanunu, Denizde Can ve Malın Korunmasına İlişkin Kanun, Sahil Güvenliği Kanunu, 4490 sayılı Gemi Sicili Kanunu ve 618 sayılı Limanlar Kanunu örnek verilebilir.
- Türk Ticaret Kanunu (13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı)
1/7/2012 tarihinde yürürlüğe giren TTK’nun “Deniz Ticareti” isimli 5. Kitabı, Türk Deniz Ticareti Hukukunun en önemli kaynağını oluşturmaktadır. 6102 sayılı TTK’nun yürürlüğe girmesiyle birlikte 6762 sayılı Eski TTK yürürlükten kaldırılmıştır. “Deniz Ticareti” kitabının en önemli özelliği, deniz ticaret hukuku alanındaki milletlerarası sözleşme hükümleriyle sağlamış olduğu uyumdur.
3- Tüzükler
Sayıları fazla olmamakla birlikte normlar hiyerarşisinde bulundukları yer dolayısı ile deniz ticareti hukukunun kaynaklarındandır. Örnek olarak, Tehlikeli Eşyanın Taşınmazı Hakkında Tüzük örnek verilebilir
BİRİNCİ KİTAP
Deniz Ticareti
BİRİNCİ KISIM
Gemi
BİRİNCİ BÖLÜM
Genel Hükümler
- A) TANIMLAR
I- Gemi, ticaret gemisi
MADDE 931– (1) Tahsis edildiği amaç, suda hareket etmesini gerektiren, yüzme özelliği bulunan ve pek küçük olmayan her araç, kendiliğinden hareket etmesi imkânı bulunmasa da, bu Kanun bakımından “gemi” sayılır.
(2) Suda ekonomik menfaat sağlama amacına tahsis edilen veya fiilen böyle bir amaç için kullanılan her gemi, kimin tarafından ve kimin adına veya hesabına kullanılırsa kullanılsın “ticaret gemisi” sayılır.
1 – TTK’nun “Deniz Ticareti” isimli kitabı, aşağıda gösterilen 8 kısım hâlinde ve toplam 470 maddeden oluşmaktadır. Kısımlar da kendi içinde bölümlere ayrılmaktadır. “Deniz Ticareti” kitabı, TTK’nun yaklaşık 1/3’ünü oluşturmaktadır.
Birinci Kısım : Gemi
İkinci Kısım : Donatan ve Donatma İştiraki
Üçüncü Kısım : Kaptan
Dördüncü Kısım : Deniz Ticareti Sözleşmeleri
Beşinci Kısım : Deniz Kazaları
Altıncı Kısım : Gemi Alacakları
Yedinci Kısım : Sorumluluğun Sınırlandırılması ve Petrol Kirliliği Zararının Tazmini
Sekizinci Kısım : Cebri İcraya İlişkin Özel Hükümler
B) KANUNLAR
2-Türk Ticaret Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun
3-14/4/1341 sayılı 618 sayılı Limanlar Kanunu
4-6/11/1981 tarih ve 2548 sayılı Gemi Sağlık Resmi Kanunu
5-9/2/1982 tarih ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu
6-9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Çevre Kanunu
7-22/3/1971 tarih ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu
8-Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında 1/11/2012 tarihli ve 655 Sayılı KHK.
9-16/12/1999 tarih ve 4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu
10-3/3/2005 tarihli ve 5312 sayılı Deniz Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararların Tazmini Esaslarına Dair Kanun
11-815 sayılı Türkiye Sahillerinde Nakliyatı Bahriye (Kabotaj) ve Limanlarla Karasuları Dâhilinde İcrayı San’at ve Ticaret Hakkında Kanun (Kabotaj Kanunu)
12-10/06/1946 tarihli ve 4922 sayılı Denizde Can ve Mal Koruma Hakkında Kanun
13-03.03.2005 tarihli ve 5312 sayılı Deniz Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararların Tazmini Esaslarına Dair Kanun
14-10/07/1940 Tarihli ve 3894 sayılı Denizde Zabit ve Müsadere Kanunu
PROF.DR.İSMET BALIK’IN DERS NOTLARINDAN ALINMIŞTIR.KENDİSİNE TEŞEKKÜR EDERİZ.
