İLK YARDIM-35(HAVALE-EPİLEPSİ-ŞEKER HASTALIĞI)

                 BİLİNÇ BOZUKLUĞUNA NEDEN OLAN HASTALIKLAR

Bilinç bozukluğuna neden olan hastalıklar arasında yüksek ateş nedeniyle oluşan havale, epilepsi ve şeker hastalığı sayılabilir.

1-)ATEŞLİ HAVALEDE İLK YARDIM

Vücut sıcaklığının normal değeri 36,5 °C’dir. Normal değerin üstünde olması yüksek ateş, altında olması ise düşük ateş olarak ifade edilir. Vücut sıcaklığının 41-42 °C’nin üstüne çıkması ve 34,5 °C’nin altına düşmesi hayati tehlikeyi işaret eder.

Havale, bir tahriş nedeniyle (yüksek ateş, travmalar, enfeksiyonlar vb.) beyinde meydana gelen elektriksel boşalmalar sonucu vücut kaslarında, kontrol edilemeyen kasılmalarla karakterize bir durumdur. Ateşli havale ise herhangi bir hastalık sonucu vücut sıcaklığının 38 °C’nin üstüne çıkması durumunda görülür. Genellikle ateşin yükselme aşamasında ya da en yükseğe ulaştığı dönemde görülür. Ateşli havale, yüksek ateşe karşı dirençleri düşük olması nedeniyle genellikle 6 ay-6 yaş arasındaki çocuklarda görülür.

Ateşli Havalede İlk Yardım Aşağıdaki Gibi Uygulanır:

• Hastanın giysileri çıkartılır.                                 
• Musluk suyu ile havlu veya küçük bez parçaları ıslatılır.
• Islak bezler, hastanın koltuk altlarına, kasıklarına, dirseklerin iç yüzü ve avuç içlerine yerleştirilir. Bezler sık sık değiştirilerek ateş, aşamalı olarak yavaş yavaş düşürülmeye çalışılır. Islak bezler, direkt olarak karın ve göğüs bölgesi üzerine konulmaz.
• Ateş bu yöntemle düşmüyorsa hasta, oda sıcaklığındaki su ile yıkanır.
• Tıbbi yardım (112) istenir.

Yüksek ateşin düşürülmesinde aşırı soğuk su ve alkol kullanılmamalıdır. Çünkü soğuk su ve alkol, yüzeysel damarların kasılarak daralmasına neden olur ve ısı kaybını engeller. Ayrıca soğuk su, ürpertiye neden olur.

2-)EPİLEPSİDE(SARA) KRİZİNDE İLK YARDIM

Epilepsi; beyinde ani, aşırı ve anormal elektrik deşarjına bağlı olarak ortaya çıkan bir durumdur. Bu elektrik deşarjı, tüm vücuda anormal emirlerin gönderilmesine ve nöbetler şeklinde kontrol edilemeyen kasılmaların ortaya çıkmasına neden olur. Nöbetin nedeni, beklenmeyen elektriksel uyarılardır.     
Epilepsi, dünyanın her bölgesinde erkek ve kadında, her türlü ırkta ve yaklaşık 100 kişide bir oranında görülebilen kronik bir hastalıktır. Hastalığın şekilleri ve nedenleri çok çeşitlidir. Sara krizini davet eden bazı durumlar olabilir. Örnek: Uzun süreli açlık, uykusuzluk, aşırı yorgunluk, epilepsi tedavisinde kullanılan ilaçların doktor izni dışında kesilmesi ya da değiştirilmesi, hormonal değişiklikler vb. Sara krizi, madde bağımlılarının geçirdiği madde yoksunluk krizi ile karıştırılabilir.

Epilepsi nöbetleri, değişik tiplerde olabilir. Nöbetler, büyük (bütün vücutta kasılma ve çırpınma) ya da küçük (sadece yüz, kol ya da bacakta kasılma) veya anlamsız konuşma ve davranışlar ile karakterize nöbetler şeklinde ortaya çıkabilir. Epilepsi hastaları kendilerine verilen ilaçları düzenli olarak alırsa nöbet geçirmezler veya nöbetler çok hafif geçer

Epilepsinin Nedenleri

• Kalıtsal nedenler
• Doğumda ve doğumdan sonra geçirilen kafa yaralanmaları (beyin zedelenmesi)
• Zehirlenmeler
• Metabolizma bozukluğu
• Beyinde apse, tümör
• Kan damarlarında tıkanma
• Küçük yaşlarda yüksek ateş
• Menenjit (beyin zarı iltihabı)

Epilepsi Nöbetlerinin Belirtileri

• Hastada aniden oluşan ve ön haberci denilen normalde olmayan kokuları alma, korku, yüz ve gözde istem dışı hareketler ve baş dönmesi gibi ön belirtiler oluşur.
• Hasta bazen ses çıkararak ani bir şekilde bilincini kaybeder ve yere yığılır.
• Başını yere çarpıp yaralayabilir, aşırı kontrolsüz hareketler gözlenir.
• Yoğun ve genel adale kasılmaları görülür. Bu aşamada tüm vücutta olduğu gibi çene de kasılır. Hasta; dilini ısırılabilir, dişleri kırılabilir. Ağzından köpüklü salya gelir, 10- 20 sn. kadar solunumu durabilir.
• Gözler yukarı kayar. Dokularda ve yüzde morarma gözlenir.
• İdrar ve dışkı kaçırabilir.
• Nöbet sonrası hasta gevşeyerek soluk almaya başlar, ancak bilinç hemen yerine gelmez. Bilincin netleşmesi 10- 25 dk. kadar sürebilir. Hasta yorgundur ve uyuma ihtiyacı hisseder. Hastalar belli bir süre sonra nöbet öncesindeki normal aktivitelerini kazanırlar.

Epilepsi nöbetlerinin 30 dakikadan uzun sürmesi ya da bu süre içinde hasta düzelmeden birden çok nöbetin art arda tekrarlamasına status epileptikus denir.

Epilepsi nöbetinde ilk yardım aşağıdaki şekilde uygulanır:

• Olayla ilgili güvenlik önlemleri alınır. Örnek: Hasta yol ortasında nöbet geçiriyorsa olay yerindeki trafik akışı kesilmelidir.
• Sıkan giysileri varsa gevşetilir.
• Kendisini yaralamamasına dikkat edilir. Yaralanmaya neden olabilecek gereçler etraftan kaldırılır.
• Başını çarpmasını engellemek için başın altına yumuşak bir malzeme
  konulur.
• Nöbet esnasındaki kasılmaların kendiliğinden geçmesi beklenir.
• Nöbet sonrası solunum yolunun açıklığı sağlanır. Solunum kontrol edilir.
• Kusma varsa mide içeriğinin solunum yoluna kaçmasını engellemek amacıyla başı yana çevrilir.
• Düşme sonucu yaralanma varsa gerekli ilk yardım yapılır.
• Tıbbi yardım (112) istenir.

Geçirilen nöbetin sürecini tamamlaması beklenir. Nöbet esnasında hastanın elleri ve kolları bağlanmaz, kilitlenmiş çene açılmaya çalışılmaz, herhangi bir madde koklatılmaz ve ağızdan yiyecek içecek verilmez.

3-)KAN ŞEKERİ DÜŞMESİNDE(HİPOGLİSEMİ) İLK YARDIM

Kanda glikoz düzeyinin normal sınırın altına düşmesidir.

Kan Şekeri Düşmesinin Nedenleri

• İnsülin ya da antidiyabetik ilaçların fazla dozda alınması
• Uzun süren egzersiz sonrası
• Uzun süre aç kalma
• Kötü beslenme ve alkol kullanma
• Mide, bağırsak ameliyatı geçirenlerde yemek sonrası (emilimin yetersiz olması nedeniyle)

Kan Şekeri Düşmesinde Belirtiler

• Hâlsizlik, aşırı yorgunluk hissi, baş ağrısı
• Sinirli, olağan dışı davranışlar
• Titreme, terleme
• Yüzeysel solunum
• Hızlı nabız
• Uykuya meyil
• Reflekslerde azalma
• Konuşma güçlüğü, görme bozukluğu
• Bilinç kaybı

Kan şekeri düşmesinde ilk yardım aşağıdaki şekilde uygulanır:

• Hastanın ABC’si değerlendirilir.
• Hastanın bilinci yerinde ise ağızdan şeker, şekerli içecekler verilir. Fazla şekerin bir zararı olmaz. Ayrıca belirtiler fazla şekerden meydana gelmişse bile fazladan şeker verilmesi, hastanın düşük kan şekeri düzeyinde kalmasından daha az zararlı olacaktır. Çünkü, düşük kan şekeri, beyinde ve diğer hayati organlarda kalıcı zararlara neden olabilir.
• Hastanın bilinci yerinde değilse ağızdan hiç bir şey verilmez, koma pozisyonu verilir.
• Tıbbi yardım istenir.

4-) KAN ŞEKERİ YÜKSELMESİNDE(HİPERGLİSEMİ)İLK YARDIM

Kanda glikoz düzeyinin normal sınırın üstüne çıkmasıdır. Kan şekerinin uzun süre yüksek seyretmesi sonucu koma gelişebilir. Şeker hastası olduğu bilinen kişide aşağıdaki bulgular da gözleniyorsa şeker koması olma ihtimali yüksektir.

• Hızlı ve derin solunum
• Hızlı ve zayıf nabız
• Kuru ve sıcak deri
• İçe çökmüş gözler
• Nefesinde çürük elma kokusu

Kan şekeri yükselmesinde bilinç kaybı gelişmişse hastanın ABC’si değerlendirilir,solunumu varsa koma pozisyonu verilerek hemen tıbbi yardım istenir.