Abramak - Doğukan Üzüm İşletmenin Çevresi
İşletmenin çevresi, işletme dışında kalan ancak onun faaliyetlerini etkileyen her şey olarak karşımıza çıkmaktadır. İşletme varlığını sürdürebilmek için ihtiyacı olan her tür kaynağı çevresinden alarak yine onun istek ve ihtiyaçlarına cevap vermeye çalışır.
İşletmeyi oluşturan çevre faktörleri
- Yakın (iş) Çevresi
- Uzak (Genel) Çevre
Çevre Analizi
Yakın (İş) Çevresi
- Müşteriler
- Tedarikçiler
- Rakipler
- Sendikalar
- Finans kurumları
İşletmenin Uzak (Genel) Çevresi
- Politik çevre
- Yasal çevre
- Ekonomik çevre
- Sosyo-kültürel çevre
- Demografik çevre
- Teknolojik çevre
- Uluslar arası çevre
İşletmelerin Sınıflandırılması
- Faaliyet Alanlarına Göre İşletmeler
- Üretim Araçlarının Mülkiyetine Göre İşletmeler
- Hukuki Yapılarına Göre İşletmeler
- Büyüklüklerine Göre İşletmeler
- Kullandıkları Üretim Teknolojisine Göre İşletmeler
Sanayi ya da endüstri işletmeleri, üretim sürecinde kullanılan her türlü ham madde ve malzemeyi işleyerek bunlarda fiziki nitelik, şekil ve kimyasal özellik yönünden değişiklik meydana getirerek yeni ve farklı bir ürün ortaya çıkaran işletmelerdir.
- Sanayi Malı Üreten İşletmeler: Üretici işletmeler için üretim gerçekleştiren işletmelerdir. Petro-kimya işletmeleri, rafineriler, demirçelik işletmeleri gibi. Bu işletmelerin ürünleri başka işletmelerin üretim sürecinde kullanılacak girdileri oluşturmaktadır.
- Tüketim Malı Üreten İşletmeler: Bu işletmelerin ürünleri doğrudan tüketicilerin ya da kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayabilecek özellikler taşımaktadır. Örneğin beyaz eşya ürünleri, mobilya, tekstil v.b. ürünler üreten işletmeler bu gruptadır.
Ticaret işletmeleri, üretilmiş malların toptancılığını, yarı toptancılığını ve perakendeciliğini yapan işletmelerdir.
Hizmet İşletmeleri, faaliyet alanı hizmet üretmek ve pazarlamak olan işletmeleri tanımlamaktadır.
Hukuki Yapılarına Göre İşletmeler
Türk Ticaret Kanunu’na göre ticari işletmenin özellikleri:
- Kazanç sağlamayı amaç edinmek
- Süreklilik niyeti
- Esnaf faaliyetleri sınırlarını aşan belli bir büyüklük
- Ticari yöntem ve örgütlenmeye dayalı çalışmayı gerektiren büyüklük ve önemde faaliyet.
Tek Kişi İşletmeleri
- Gerçek hayatta çok görülen bu işletme biçimi, en basit ve en eski işletme türüdür.
- İşletme sahipliğinin tek bir kişide (Tacir) toplandığı bu işletme türünde, faaliyetlerle ilgili kararlar bir kişi tarafından alınır, uygulanır ve denetlenir.
Avantajları:
- Kurulmasının kolay olması
- Kârın bölüşülmemesi
- Örgütsel yapının esnekliği
- Doğrudan bir kişinin sorumlu olmasından dolayı kredi kolaylığı sağlaması
- Yetkilerin tek elde toplanması
- Sahibine manevi yönden saygınlık sağlaması
Dezavantajları:
- Büyüklüklerinin sınırlı olması
- Modern yönetim ve işletme esaslarından yoksun bulunması
- Yaşamlarının tek kişinin hayatıyla sınırlı olması
- Borçlar karşısında işletme sahibinin sınırsız sorumlu kabul edilmesi
Şirketler (Ortaklıklar)
- Birden çok kişi tarafından sermayesi sağlanarak kurulan ve yönetilen işletmelerdir. Bu oluşumların ortak özelliği sahipliğin birden çok kişi açısından söz konusu olmasıdır.
- Şirketler, adi şirketler ve ticaret şirketleri olmak üzere iki biçimde ortaya çıkmaktadır.
Adi şirketler: İki veya daha fazla kişi tarafından sözlü ya da yazılı bir sözleşmeyle kurulur.
- Şirketin kârı ve zararı, ortaklar arasında belirlenen biçimde bölüşülür.
- Şirket ortaklarının sorumluluğu sınırsızdır ve tüm kişisel mal varlıklarını kapsar.
- Ticaret şirketleri: İki veya daha fazla kişinin bir araya gelerek belirleyecekleri amaçlara ulaşmak için kurulan şirketlerdir.
- Türk Ticaret Kanunu’na göre ticaret şirketleri; şahıs şirketleri ya da sermaye şirketleri şeklinde ortaya çıkabilir.
Şahıs Şirketleri
Kollektif Şirketler: Ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında çalıştırmak amacıyla özel kişiler tarafından kurulan ve ortakların hiçbirinin sorumluluğunun sınırlandırılmadığı şirket türüdür.
Komandit Şirketler: Kollektif şirkete benzemekle birlikte bu şirket türünde bazı ortaklar, kollektif şirketteki gibi sınırsız bir şekilde sorumlu olurken, diğer bazıları ise yalnızca koydukları sermaye kadar sorumludurlar.
Sermaye Şirketleri
- Anonim Şirket: En az beş kişi tarafından sermayesi paylara bölünmüş şekilde kurulan ve ortakların şirketin borçlarından dolayı sadece koydukları sermaye kadar sorumlu oldukları şirket türüdür.
- Limited Şirket: En az iki en çok elli gerçek ya da tüzel kişi tarafından belirli bir ticaret unvanı altında kurulan ve ortaklarının sorumluluğunun koydukları sermaye kadar olduğu esas sermayesi belirli olan şirketlerdir.
- Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket: Bu şirket modeli, anonim şirket ile kolektif şirketin özelliklerini bir arada sunan bir modeldir. Anonim şirkette olduğu gibi burada da sermaye paylara bölünmüştür.
Büyüklüklerine Göre İşletmeler
- Cüce İşletmeler: Tek bir çalışanı tam gün çalıştıramayacak kadar dar bir iş hacmine sahip ya da o ölçüde küçük işletmelerdir.
- Küçük İşletmeler: Çalışan sayısı 1–49 arası olan işletmelere çok küçük işletmeler, 50–99 arası olan işletmelere ise küçük işletmeler denmektedir.
- Orta Büyüklükteki İşletmeler: Çalışan sayısı ölçütü açısından orta büyüklükteki işletmeleri, 100–499 arası çalışana sahip işletme olarak tanımlamak mümkündür.
- Büyük İşletmeler: Çalışan sayısı 500–1999 arasında olan işletmeler büyük işletme olarak kabul edilmektedir
- Dev İşletmeler: Çalışan sayısı 2000’den fazla olan işletmelere dev işletme adı verilir.
Kullandıkları Üretim Teknolojisine Göre İşletmeler
- Emek Yoğun İşletmeler :Üretim biçimi ağırlıklı olarak emek faktörüne dayalı olan işletmeler, emek yoğun işletmelerdir.Ör: Tekstil, torna, döküm vs.
- Sermaye Yoğun İşletmeler:Bu işletmeler ağırlıklı olarak tesis ve donanım (araç-gereç) faktörlerine dayalı olarak faaliyet gösterir ve toplam maliyetler içerisinde bu unsurların oranı yüksektir. Ör: petrol, tütün, kimya vs.
İşletme Kurma Nedenleri
- Yüksek kâr ve kazanç sağlamak,
- Kendi işinin sahibi olmak,
- Sosyal saygı kazanmak,
- Kendini ispatlamak
- Miras
- Başka fırsatların var olmaması
İşletmenin Kuruluş Aşamaları
Fizibilite=Yapılabilirlik
Ekonomik Etüt
- Pazar araştırması ve talep tahmini
- İşletme büyüklüğünün ve kapasitesinin belirlenmesi
- İşletmenin kuruluş yerinin seçimi
- Teknik Etüt
- İşletmenin kurulacağı arazinin seçimi
- Üretimde kullanılacak teknolojinin seçimi
- Kullanılacak makinelerin etüdü ve seçimi
- Hammadde ve yardımcı malzemelerin etüd ve seçimi
- Kullanılacak enerji türünün seçim
- Finansal Etüt
- Yatırım tutarının hesaplanması
- İşletmenin gelir ve gider tahminlerinin yapılması
- Finansal kaynakların hesaplanması
- İşletmenin karlılık durumuyla ilgili analizler
- Hukuki Etüt
- İşletmenin hukuki yapısının seçimi
- Kuruluş ve üretim için gerekli izinlerin alınması için gereken yasal koşulların belirlenmesi
DOÇ.DR.GÖNÜL KAYA ÖZBAĞ
Kocaeli Üniversitesi
İşletme Bilimine Giriş
