Abramak - Doğukan Üzüm İşletmeyi tanıyalım
- İşletme, müşteriler tarafından arzu edilen ürün ve hizmetleri sağlayarak kâr elde etmeyi amaçlayan bir kuruluştur.
- Mal ya da ürün; işletmeler tarafından üretilen ve insanların ihtiyaçlarını gideren somut bir varlıktır.
- Hizmet ise işletmelerin tüketici ihtiyaçlarını karşılamak için sağladıkları; taşınamayan, dokunulamayan, biriktirilemeyen, bir başka anlatımla somut olmayan araç ya da varlıklardır.
- İşletmeler iktisadi mal ve hizmet üretirler. İktisadi mal ve hizmetlerin özelliği fayda yaratmaları ve kıt olmalarıdır.
- Kâr, işletmelerin, arzu edilen bir mal ya da hizmeti sağlamak ve piyasaya sunmak amacıyla insan, teknoloji ve bilgi olgularını bir araya getirmekle üstlendikleri riskin ödülüdür.
- İşletmelerin üretim gerçekleştirebilmeleri, üretim faktörleri adı verilen emek, doğa, sermaye ve bilginin bir araya getirilmesine bağlıdır.
Üretim Faktörleri
- Üretim faktörleri, mal ve hizmetleri ortaya çıkarmak için kullanılan kaynaklardır.
- Doğal kaynaklar: Doğada bulunan ve doğrudan ya da işlenerek dolaylı bir şekilde üretim sürecinde girdi olarak kullanılabilen maddelerdir.
- Emek: Kas ve beyin güçleri ile üretim sürecinde yer alan insanların katkıları emek olarak adlandırılır. Bu faktör, mal ve hizmet üretiminde rol alan herkesin yeteneğini kapsar.
- Sermaye: Mal ve hizmetlerin üretimi ve müşteriye ulaştırılması sürecinde kullanılan makine, araç-gereç, teçhizat gibi parasal değeri olan her tür donanımdır.
- Girişimci: Mal ve hizmet üreterek kâr elde etme niyetiyle; doğal kaynak, emek ve sermayenin bir araya getirilmesini sağlayan kişidir.
- Bilgi: Bir örgütün; müşteri, ürün, süreç, organizasyon, başarı ve başarısızlık hakkında bildiği veya organize edilmiş ve yapılanmış verileridir.
İşletme Fonksiyonları
Bir işletmede çok farklı nitelikte faaliyetler gerçekleştirilmektedir. Bu faaliyetler işletmenin içinde bulunduğu sektöre göre farklılık göstermekte, işletmenin büyüklüğüne göre bağımsız departmanlar halinde gruplandırılmakta veya gruplandırılmamaktadır.
Genel anlamda bir işletmede gerçekleştirilebilecek farklı nitelikteki fonksiyonlar şöyle belirtilebilir:
- Üretim
- Pazarlama
- finansman
- insan kaynakları
- Muhasebe
- ar-ge
- halkla ilişkiler
- yönetim
İnsan İhtiyaçları
- Yeryüzündeki bütün ekonomik faaliyetlerin temelinde insan ihtiyaçlarının karşılanması veya tatmin edilmesi amacı yatmaktadır.
- Amerikalı ünlü psikolog Abraham Maslow, insan ihtiyaçlarının detaylı ve sistemli bir sınıflandırmasını vermeye çalışmıştır. Maslow, insanların gösterdiği her davranışın bir ihtiyacın tatminine yönelik olduğunu ve bu ihtiyaçların belirli bir sıralaması olduğunu ifade etmektedir.
Ekonomik Sistemler
- Kapitalizm, özel mülkiyetin üretim araçlarının ağırlıklı bir bölümüne sahip olduğu ve işlettiği; yatırım, dağılım, gelir, üretim ve mal ile hizmet fiyatlarını piyasa ekonomisinin belirlediği sosyal ve ekonomik sistemdir.
- Güdümlü ekonomi(komünizm), kaynak dağıtımının ve ekonomik karar verme sürecinin merkezi hükümet planlamasıyla gerçekleştirildiği bir sistemdir.
- Sosyalizm, ana endüstrilerdeki faaliyetlerin devlet ya da özel sektör tarafından güçlü devlet kontrolü altında gerçekleştirildiği bir sistemdir.
- Karma ekonomik sistem, farklı ekonomik sistemlerin birleştirildiği bir yapıya sahiptir. Sistem, bazı endüstrilerin devlet tarafından, bazılarının ise özel sektör tarafından sahiplenilip işletilmesine dayalıdır.
Girişimci
Bir mal veya hizmeti üretmek, pazarlamak için üretim faktörlerini bir araya getiren ve faaliyet esnasında oluşan kar veya zarardan etkilenen kişidir.
Yönetici
Bir kurumsal yapı içerisinde örgüt amaçlarını gerçekleştirmek için, pozisyon gücünü kullanarak başkalarının davranışlarına yön veren, işini başkası aracılığı ile yapan ve bu iş karşılığında belli bir ücret alan kişidir.
Verimlilik
- Verimlilik, belirli bir çıktının, bu çıktının ortaya çıkarılmasında kullanılan girdilere oranıdır.
- Diğer bir deyişle, en az kaynak kullanımı ve maliyetle amaçlanan sonuçlara varabilmek olarak da tanımlanabilir.
Etkinlik
- Etkinlik ise genel anlamda bir faaliyet, hareket ya da davranışın, amacına ulaşma derecesidir.
- İşletme açısından etkinlik; üretim faktörlerinin ya da kaynakların işletme içinde belirlenen amaçlar doğrultusunda ne ölçüde yeterli bir şekilde kullanıldığını gösteren bir ölçüttür.
İşletme Amaçlarının Doğası
- Vizyon, işletmenin uzun vadeli zaman yönelimini ifade eder ve nasıl bir işletme olmayı arzuladığını ortaya koyar.
- Misyon, işletmenin yaptığı iş ve bu işi yaparken benimsediği değerleri, yaklaşımları, felsefesini rakiplerle kendini farklılaştıracak nitelikte açıklamasıdır.
- Amaç, işletmenin stratejik niyetini misyona uygun olarak fakat daha belirli ve somut bir içerikte belirten, ama yine de geniş ve genellemeler içeren ifadelerdir.
- Hedef ise amaçların daha kesin, ölçülebilir ve eyleme yönelik olarak belirtilmesi ile ortaya çıkar ve amaçların nicelik olarak belirtilmiş şeklidir.
- Vizyon: Vizyonumuz, entegre lojistik çözümleriyle, müşterilerine lojistik hizmetinden daha fazlasını sunan, bugünkü tecrübeleriyle sektörün yarınına yön veren, başta müşterileri olmak üzere, tüm paydaşları tarafından küresel ölçekte en çok tercih edilen lojistik aktörlerinden biri olmak (Omsan Lojistik)
- Misyon: Müşterilerimizin değişen ihtiyaç ve taleplerini en üst düzeyde karşılayan konteyner terminali altyapılarını ve gerekli diğer kaynakları üretmek, geliştirmek ve Türkiye’nin lojistik sistemine entegre etmektir (Marport)
- Amaç: SOCAR’ın çeşitlendirilmiş yatırım stratejisinin amacı, şirketin mevcut ve gelişmekte olan ticari faaliyetlerinin girdi ve çıktılarını küresel ölçekte birleştiren operasyonların verimliliğini ve katma değeri artırmaktır.
- Hedef: Alman lojistik devi DHL, 2020 emisyon hedeflerine şimdiden ulaştı, karbon salımını %30 azalttı. Çevreci araçlara yatırımı hızlandıran şirket, 2050’de ise ‘0’ emisyon hedefliyor.
İşletmenin amaçları
Genel anlamda işletmelerin iki tür amaca sahip oldukları söylenebilir: ekonomik amaçlar ve sosyal amaçlar. Ekonomik amaçlar faaliyetlerden kar elde etmeye yönelikken, sosyal amaçlar işletmenin faaliyetleri üzerinde etkili olan çıkar ve baskı gruplarının beklentileriyle ilgilidir.
İşletmenin belli başlı ekonomik amaçları
- Karlılık
- Süreklilik
- Büyüme
İşletmenin belli başlı sosyal amaçları
- Doğanın ve kültürel mirasın korunması
- Eğitim ve kültür, sanat faaliyetlerinin desteklenmesi
- Toplumsal değerler ve iş ahlakı
- Çalışma hayatının niteliğinin geliştirilmesi
- Sosyal faydayı arttıracak yatırımın yapılması
- Tüketicinin korunması
DOÇ.DR.GÖNÜL KAYA ÖZBAĞ
Kocaeli Üniversitesi
İşletme Bilimine Giriş
