Hakan KAPLAN Karadeniz Canavarı Taraklı Medüz
Taraklı Medüz, Karadeniz’e 1980’li yılların sonunda balast sularının farklı yerlerden çekilip basılmasıyla; ülkemizin kuzey kesimine Amerika’nın Atlantik kıyılarından yerleşmiş çok büyük bir tehdittir.Uluslararası Deniz Hukuku Sözleşmesinin (1982) 196. maddesindeki ilk dört karar ülkelere yabancı türlerin girişinin kontrol altına alınması ve gerekli önlemlerin alınması konusunda sorumluluklar vermektedir. Ancak bu sözleşme tam olarak maalesef yürürlüğe girememiştir. (Cirik ve Akçalı, 2002)1988 yılından beri bu konu ile uğraşan Birleşmiş Milletler Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) merkezinde, gemilerin balast suları ve sediment ile taşınan zararlı sucul organizmaların kontrolü ve yönetimi konusunda uluslararası sözleşme tartışılarak imzaya açılmıştır.(Özdemir ve Ceylan, 2007)Sözleşme hükümlerine göre tüm gemiler, bir plan dahilinde taşıdıkları balast sularının gittikleri limanlara tehdit olmaması için gerekli tedbirleri alacaklardır. Bu tedbirler: ozon, ultraviyole ışın kullanımı, elektrik akımı, ısı yöntemleri, kimyasal maddeler ve ilaçlar kullanılarak organizmaların öldürülmesi, filtrasyon,seperasyon, sterilizasyon gibi mekanik tedbirler, balast suyunun komple değiştirilmesi, balastın doğrudan denize değil de alım tesislerine boşaltılması gibi standartları saptanmış yöntemler ile balast yönetimini içermektedir.(fitoplankton fotoğrafı (5),İMO (6))
Bu eksikliklerin sonucunda sularımıza yerleşen türler arasında en çok başımızı ağrıtan Taraklı Medüz olmuştur. Halk arasında çeşitli isimlerle anılan Taraklı Medüz; bilimsel adıyla “Ktenefor(Ctenophora)” türüne ait “Mnemiopsis Leidyi” denizanası olarak bilinse de bilimsel olarak Taraklılar grubunda yer almaktadır. Tam bir zooplankton yok edici ve etçil beslenen bir tür olan Taraklı Medüz, bu nedenle Karadeniz’de büyük kitlesel zooplankton yok oluşlarına neden olmuştur. Bunun yanısıra balık larvaları ve yumurtalarıyla da beslenen TaraklıMedüz, her ne kadar zehirli olmasa da yediği diğer zehirli denizanası türlerinin saçaklarınıkullanabiliyor. Dolayısıyla hem ülkemiz kıyısı için bir tehdit oluyor, hem de Karadeniz kıyılarından diğer kapalı sucul alanlara giriş yapabiliyor, Hazar denizin de de tehdit olan Medüz ‘ün doğal yırtıcısı bu bahsi geçen sularda bulunmuyor.(Karadeniz ve Hazar denizinin olduğu fotoğraf(1), taraklı medüzün olduğu fotoğraf(2), hamsi çizelge(7))
Doğal dengenin bozulması, aşırı avlanma, küresel çaplı doğa yıkımları, yanlış tarım ve endüstriyel çalışmaların nehirler ve akarsularla denizlere ulaşması nedeniyle de denizlerdeki atık maddelerin çoğalması veekolojik dengenin bozulmasıyla da işgalcilere üreyebilecekleri ve rekabetin az olduğu alanlar sunuyor ve dengesizliklere yol açıyor. Örneğin yırtıcısı bulunmadığı için de kolayca popülasyonu ele geçiren Taraklı Medüz, balık popülasyonunda ciddi düşüşe neden olarak hamsi, levrek, uskumruvb. balıkların sayılarını etkilemiştir. Günümüzde her ne kadar doğal yollarla Karadeniz’e gelen farklı tür denizanası olan “Beroa Ovata” Taraklı Medüz popülasyonunda ciddi azalmaya neden olsada tehlike henüz geçmiş değil. Bu ve bunun benzeri beşeri etkileri doğanın üzerinde her zaman ne yazık ki hissediyoruz.(beroa ovatanin olduğu fotoğraf (3), diğer taraklı medüz fotoğrafı pembe ve yazılı olan (4))
Dargeb içerik yazar Recep Fuzuli Özsoylu
Kaynakça;
2011www.fisheriessciences.com
