YANGIN SÖNDÜRME TEKNİKLERİ-Yangın Söndürme Maddeleri

Genel prensip olarak yangın söndürme tekniği Y

angın Tetratronundaki elemanlar arasındaki bağlantılardan birini devreden çıkarmaktır. Bu amaçla söndürme yöntemleri şu şekilde yapılmaktadır;

• Soğutma
• Boğma
• Yakıtı Kesme
• Kimyasal Reaksiyon Zincirini Kırma

1)ISIYI YOK ETMEK (Soğutma)

Bu işlem genelde “Su” kullanılarak yapılır. Yanan maddenin sıcaklığı tutuşma sıcaklığının altına düşürülür. Bu işleme de “Soğutma” adı verilir.

2)OKSİJEN İLE TEMASINI KESMEK (Örtme ve Boğma)

1. ÖRTME :

Katı maddeler (kum, toprak, halı, kilim, vb.) ve kimyasal bileşkeler (foam köpüğü vb.) kullanılarak yanan maddenin oksijen ile temasının kesilmesiyle yapılan söndürmedir.

2. BOĞMA :

Yangının, oksijen ile temasının kesilmesi veya azaltılması amacıyla yapılan söndürme yöntemidir. Bu yönteme en iyi örnek “CO₂ Gazı” dır.

3)YANICI MADDEYİ ORTADAN KALDIRMAK

• Katı yanıcı maddelerde; bu yöntem pek mümkün değildir, ancak küçük çaptaki katı yanıcı maddeler emniyetli bir sahaya alınabilir.
• Sıvı yanıcı maddelerde; sızan yakıt devre üzerindeki valfın kapatılması yöntemi ile yangın kontrol altına alınabilir veya söndürülebilir.
• Gaz yanıcı maddelerde; sızan gaz devre üzerindeki valfın kapatılması yöntemi ile yangın kontrol altına alınabilir veya söndürülebilir.
• Metal yanıcı maddelerde; metal madde küçük ise denize atılabilir. Şayet yük olarak taşınıyorsa böyle bir durum mevzu bahis değildir.
• Elektrik yangınlarında ise; enerjinin kesilmesi yanmayı durdurur (Eğer yangın “A” veya “B” Sınıfı yangına dönüşmemiş ise).

ZİNCİRLEME REAKSİYONU KIRMAK

• Yanma sırasında; yanıcı madde, oksijen ve ısı arasındaki alışverişin, kimyasal bir işlem ile kesilmesi suretiyle uygulanan söndürme tekniğidir.
• Yüzey yangınlarında alevi ortadan kaldırarak yangın söndürülebilir. Kimyasal toz, kimyasal reaksiyon zincirini kırarak yangını söndürme özelliğine sahiptir.

YANGIN SÖNDÜRME MADDELERİ

a)Su:

• Büyük miktarlarda ve kolayca elde edilebilmesi, ucuzluğu ve soğutma  etkisi suyun en yaygın kullanılan söndürme maddesi olmasını sağlamıştır.
• Su, ısı emişi sağlayarak soğutma yapar. Sıvı halden gaz (buhar) haline geçerken hacmi 1700 kat artar ve bu sayede özellikle kapalı mahalde boğarak da söndürme etkisine sahiptir. Su yangınlarda;
• Solid: Kesintisiz, Katı
• Pulvarize: Sprey, Sis olarak kullanılır.
• Su A sınıfı yangınların en etkili söndürücüsüdür. A sınıfı yangınlarda soğutma özelliği yanında, solid su olarak kullanıldığı zaman parçalama özelliği de taşır. A sınıfı yangınları söndürmek için, soğutma tesiri yüksek olan basınçlı su kullanılmalıdır. Basınçlı su yanıcının içine kadar girerek yanmayı durdurur. Yangın söndürme maksatlı kullanılacak suyun basıncı en az 5 bar olmalıdır.
• B sınıfı yangınlarda fom köpüğü elde etmek için kullanılırken soğutma görevini de yerine getirir.
• Pulvarize olarak kullanıldığında, yangına giren personeli alevlere karşı bir kalkan gibi korur ve karbon zerrecikleri ile dumanı çökeltir.
• Bazı durumlarda B sınıfı yangınların söndürülmesinde pulvarize su da kullanılır. Pulvarize su gres yangınlarına müdahalede kullanılmaz. Ayrıca, yangının yayılması riski olacağı için yağlama yağı, yakıt ve kuzinedeki kızartma yağından çıkan yangınlarında birinci derecede kullanılmaması önerilir.
• Elektrik çarpmasından korunmak için su elektrik yangınlarında kullanılmaz.
• – Su sıkmaya kaynak noktaya en yakın yerden başlanır ve bir yandan öbür yana doğru süpürür gibi olur. Söndürme ve soğutma amaçlı su yeniden kendi kendine tutuşma olmayacağı ana dek sürdürülür.
• – Geniş hacimli yangınlarda, yangının gemi sacları ile yayılmasını engellemek için soğutma yapılmalıdır. Su sıkarken ısıdan korunmak için vücut küçültülür ve sırt kaçış yoluna yöneltilir.

b)STEAM (BUHAR):

• Çeşitli fabrika ve stim/buhar enerjisi ile çalışan gemilerde, yangın söndürücüsü olarak (Makine ve kazan dairelerinde) kullanılır.
• A ve B Sınıfı yangınların söndürülmesinde etkilidir. Elektrikli cihaz ve sistemlere zarar vereceğinden en son çare olarak kullanılmalıdır. Kullanılmadan önce, stime boğulacak mahalde kesinlikle personel bulunmadığına emin olunmalıdır.
• Kapalı mahallerdeki yangınları söndürmek amacıyla stim kullanılabilir. Kapalı mahalle stim basıldığında, stim kapalı mahallin içindeki yanma için yeterli miktardaki havayı dışarı çıkararak yanmayı desteklemeyen bir atmosfer meydana getirir ve yangını boğar.
• Statik elektrik oluşma ihtimali nedeniyle stim, içinde yangın olmayan parlayıcı bir atmosfer ihtiva eden herhangi bir bölümün içine basılmamalıdır.

c)KUM

• Yanıcı maddenin Oksijen ile ilişkisinin kesilerek söndürülmesinde kullanılır. Kullanma sırasında kumun yanıcı maddeyi tamamen örtmesi gerekmektedir.

d)KARBONDİOKSİT

• Karbondioksit pratik olarak yalnız boğma etkisi gösterir. Havadan 1.5 kat daha ağır olduğundan zeminden itibaren alevli yangının üzerine yayılır ve oksijenin girmesini engeller.Yangının başlangıç safhasında kullanılması durumunda, yanma ısısı yangın çevrimini sağlayamayacağından etkili olduğu bilinmektedir.
• Boğma etkisi pratik olarak yalnız kapalı hacimlerde söz konusudur. Açık yerlerde ise, söndürme için gerekli konsantrasyonun sağlanması güç olacağından etkisi de zayıf olmaktadır.
• Karbondioksit, kapalı mahallerde Oksijen konsantrasyonunu düşürmek suretiyle söndürme işlemini gerçekleştirir. Elektriği iletmez, bu nedenle E sınıfı yangınlarda kullanılabilirler. Ayrıca B sınıfı yangınlarda da etkilidirler. Açık alanda uçucudurlar. D tipi (metal) yangınlar haricinde tüm yangın tiplerine uygun bir söndürücüdür.
• Makine dairesi, pompa dairesi, ambarlar gibi kapalı mahallerdeki yangınlarda etkili biçimde kullanılır.
• Statik elektrik üretebildiği için yangın olmayan ancak patlayıcı bir ortama sahip mahallerde kullanılmamalıdır.

KARBONDİOKSİT GAZININ SÖNDÜRÜCÜ OLARAK ETKİSİ

• Boğma:
• Soğutma

CO₂ GAZININ TEKNİK ÖZELLİKLERİ

• Havadan 1.5 kat daha ağır,
• Kokusuz, Renksiz
• Yalıtkan,
• Boğucu bir gazdır.
• Statik elektrik oluşturabilir
• Soğutucu    
• Etkili kullanım mesafesi; 1.5 ile 3 metredir.
• 15 Lb. (6 Kg.) CO₂ tüpü, 30-45 saniyede boşalır ve yaklaşık olarak  8 m³ hacmi boğar.

e)KURU KİMYEVİ TOZLAR

• Kuru kimyasal tozlar; özel kimyasal maddelerin çeşitli oranlarda karıştırılmasıyla elde edilmekte, özel üretim teknikleri sayesinde de kolay püskürtülmeleri, katılaşmamaları ve suya dayanıklı olmaları sağlanmaktadır.
• BC tipi kuru kimyasal tozlar Akaryakıt yangınlarının ve Gaz yangınlarının etkili söndürücüsü olup elektriği iletmezler.
• ABC tipi Kuru Kimyasal Tozlar; elektriği iletmezler, adi yangınların, akaryakıt yangınlarının ve gaz yangınlarının etkili söndürücüsü olup ayrıca 1000 voltu geçmeyen elektrik tesisatı yangınlarının söndürülmesinde etkili şekilde kullanılırlar.
• Genel olarak bu tozlar Kimyasal Reaksiyon Zincirini kırarak, örtme ve soğutma yaparak söndürme etkilerine sahiptirler. Karbondioksitin aksine söndürme etkilerinin kalıcı özelliği daha fazladır. Yüzeylere yapışarak yanıcı madde ve hava arasına perdeleme yaparlar.

Kuru Kimyevi Tozlar;

• -Sodyum Bikarbonat (B, C),
• -Potasyum Bikarbonat (B, C),
• -Üre Potasyum Bikarbonat (B, C),
• -Mono Amonyum Fosfat (A,B, C, D) tan imal edilmişlerdir.

Kuru Kimyevi Tozlar (PKP) kullanıldığında cam elyafı şeklinde artık bıraktığından zorda kalınmadıkça elektrik ve elektronik cihaz yangınlarında kullanılmamalıdır…

f)KÖPÜK SÖNDÜRÜCÜLER

Köpüğün Söndürme Etkisi

• Örtme (Oksijen konsantrasyonunu %16 nın altına): Köpük, yanıcıyı kapladığında hava ve ısı ile temasını keser. Isı yanıcıya ulaşsa bile yanma olmaz, böylece oksijen saf dışı kalır. Bu köpüğün yangına karşı en etkin özelliğidir. Köpük yanan yakıtın üzerini bir tabaka şeklinde örterek oksijen ile ilişkisini keserek yangını boğar.
• Soğutma (İçeriğinde bolca su mevcut): Köpüğün bünyesindeki su en azından püskürtüldüğü sıvının yüzeyini soğutarak ısının düşmesini sağlar. Buda gaz buharlaşmasına engel olarak yangının sönmesini sağlar.
• Ayırma (Yakıt ve alev arasına giriyor): Köpük yanıcıyı ateşten ayırır. Isı kaynağı ile temasını keser. Bir tür izolasyon olarak değerlendirilebilir.
• d) Bastırma (Yanıcı maddenin buhar oluşumunu engelliyor): Köpük yanıcıya bastırır. B sınıfı yakıtlar, çok düşük sıcaklıklarda dahi ( Oda sıcaklığında) yanıcı buharlar çıkartabilirler. Sıvının yüzeyinden yukarı doğru çıkan buhar ısı kaynağının yanıcıya daha kolay ulaşmasını sağlar. Dökülen veya etrafa saçılan yakıtın yüzeyi, köpükle kaplandığında yanıcı buharların açığa çıkması önlenir ve yangın riski ortadan kaldırılmış olur.

Köpük genelde A ve B sınıfı yangınlarda kullanılmaktadır. B sınıfı yangınların söndürülmesinde yanıcının hava ile temasını kesmek en etkili yöntemdir. Bu soğutma işlemini en iyi fom köpüğü sağlar. İyi bir köpük oluşumu için Köpük Tetratronunun sağlanması gerekmektedir. Köpük Tetratronu şu kısımlardan meydana gelir;

• Su
•  Köpük Hammaddesi
• Aspirasyon (Hava)
• Mekanik Çalkalama

Köpük maddeleri üç sınıfa ayrılır. Bunlar;

• Protein Esaslı Köpükler
• Mekanik Köpükler
• Alkole Dirençli Köpükler

Köpükler yine genleşme durumuna göre iki kısma ayrılırlar;

• %3 genleşmeli köpükler
• %6 genleşmeli köpükler.

g)INERGEN GAZI

• İnergen; kimyasal reaksiyona girmeyen, hiçbir korozif özellik taşımayan ozon tabakasına zarar vermeyen ve atmosferde bol miktarda bulunan gazların belirli oranlarda karışımı yoluyla elde edilen özel bir söndürücüdür.
• İnergen; ozon tabakasına ve genel anlamda çevreye zararı olmayan gazlardan oluşur. Bunlar; %8 karbondioksit, %52 azot, %40 argon
• İnergen ortamdaki oksijen konsantrasyonunu yanma sınırının altına çekerek yangını boğar ve kısa sürede söndürür (Yüzde 8 in altına)
• İnergen gazı, kapalı hacim koruma esaslı kullanılır. Bu sistemde mahallin tamamını yangından korumak mümkündür. Köpük veya CO2 sistemlerindeki gibi açık ve geniş mahallerin sadece bir bölümünü korumak yanlış bir uygulama olacaktır.
• Ozon tabakasına ve donanıma önemli bir ölçüde zarar vermemesi ve gazın boşaltılmasından sonra da kullanılan ortamın temiz kalması istenen alanlar için kullanılan bir ideal söndürücüdür.

ğ)TRIMETOKSINBORAKSIN – TMB

• Magnezyum, titanyum ve zirkonyum gibi hafif metallerin yangınlarında kullanılır. Trimetoksinboraksin yakın zamanlarda keşfedilen bir söndürme maddesidir. Trimetoksinboraksinin izahından önce magnezyumdan kısaca bahsedilmesi yararlı olur. Magnezyum özellikle uçak imalatında geniş miktarda kullanılan gümüş parlaklığında, hafif ve kolayca şakil verebilen bir metal dir. Kolayca tutuşur ve parlak bir alevle yanar. Söndürülmesi çok güçtür. Tamamen söndürüldüğü halde beklenmeyen bir anda tekrar parlayarak büyük bir hasara yol açar. Bu yüzden magnezyum yangınlarına karşı TMB kullanılır.
• – TMB hem organik hemde metal özelliklere sahip bir yanıcı sıvıdır. Küçük yeşil bir alevle sessiz olarak yanar. Alevlenme noktası yaklaşık 13˚C dir. Trimetoksinboraksin metal yangınları üzerine püskürtüldüğünde içindeki organik madde yanarak yanmakta olan metal üzerinde cam kıvamında ve özelliğinde bir borik asit örtüsü oluşturur. Bu örtü, yangının hava ile temasını keserek yangını söndürür.