Gabya - Özlem Çakmak YANIK
Yanık; ateş, buhar, sıcak su, güneş ışınları, elektrik, kimyasal maddeler ve radyasyon gibi etkenlerle temas neticesinde meydana gelen doku harabiyetidir. Yanıkta önce derinin üsttabakası etkilenir. Eğer yanma devam ederse alt tabakalar ve dokularda da harabiyet meydana gelir. Yanıklarda doku bütünlüğü bozulduğunda sıvı kaybı oluşur, ısı dengesi bozulabilir ve enfeksiyon gelişebilir. Büyük yanıklarda dolaşım ve solunum güçlüğü görülebilir.
Yanığın ciddiyetini etkileyen faktörler şunlardır:
- Yanığa neden olan etkenin özelliği (ısı ve kimyasal madde, patlama, elektrik, kızgın yağ ve alevle oluşan yanıklar vb.)
- Etkene maruz kalma süresi
- Yanığın oluştuğu bölge (baş, boyun, yüz, solunum yolları, genital bölge)
- Yanan vücut bölgesinin genişliği ve derinliği
- Yaş (Yanık küçük bile olsa çocuk ve yaşlılarda tehlikeli olabilir.)
- Yanan kişinin genel durumu (dolaşım sistemi hastalıkları, alkolizm vb.)
- Enfeksiyon riski
YANIK DERECELERİ
Yanıkların derinliğine göre birinci, ikinci ve üçüncü derece yanık olmak üzere üç şekilde derecelendirilir.
1-)BİRİNCİ DERECE YANIK
Derinin sadece üst tabakası yanmıştır. Deri bütünlüğü bozulmamıştır. Deri kızarık, kuru, gergin ve ağrılıdır. Ödem görülebilir. Güneş ışınları veya kısa süreli alev temasıyla oluşur. Dokunmakla hassasiyet vardır. 5- 6 günde iyileşir. İz bırakmaz.Örnek: Güneş yanığı.
2-)İKİNCİ DERECE YANIK
Derinin üst (epidermis) ve alt (dermis) tabakaları yanmıştır. Deri bütünlüğü bozulmuştur. Deri kızarıktır ve çok ağrılıdır. Yanan bölgenin etrafında içi su dolu kesecikler (bül) oluşmuştur (haşlama yanıkları). Oluşan kabarcıklar kendiliğinden açılabilir ve içindeki sıvı dışarı sızabilir. Bu sıvı berrak ve temizdir. Kabarcıklar hiçbir şekilde patlatılmamalıdır. İkinci derece yanıkta deride renk değişikliği olur, genellikle 3- 4 haftada iyileşir. İz bırakabilir.
3-)ÜÇÜNCE DERECE YANIK
Elektrik akımı, alev, radyasyon veya kimyasal etkenlerle oluşur. Derinin tüm tabakaları, kaslar, sinirler ve damarlar etkilenmiştir. Bazen yanık kemiğe kadar ulaşır. Yanık deri genellikle beyazdır, yanığın ağırlığına göre kahverengi ya da siyah görünümde de olabilir. Sinirler zarar gördüğü için yanığın olduğu bölgede ağrı yoktur. Üçüncü derece yanıklar çok ciddi ve tehlikeli yanıklardır. Acil olarak tıbbi yardım gerektirir.
