Abramak - Doğukan Üzüm Kuruluş Yeri Seçimi
- Kuruluş yeri seçiminde en önemli konu, bu seçimin ekonomik amaçlara uygun bir yer olmasıdır. Başka bir anlatımla işletmenin üretim maliyetlerinin en az olduğu yer ekonomik amaçlara en uygun yerdir.
- Bir işletmenin en iyi kuruluş yerini seçmesinin stratejik öneminden hareketle kuruluş yerini belirleme sürecinde bir dizi faktörün varlığından söz edilebilir. Önemi ve ağırlığı işletmenin faaliyet konusuna göre farklılaşmakla birlikte genel anlamda bir işletmenin kuruluş yerini belirlemede etkili olan faktörler şunlardır: Hammadde, pazar, emek, ulaştırma, enerji ve diğer faktörler.
- Hammadde: Hammadde kaynaklarına yakınlık, kuruluş yerini belirlerken girdilere en yakın, en ucuz ve güvenilir bir şekilde girdileri temin etmesini sağlayacak noktayı kuruluş yeri olarak belirleme eğiliminde olmaktadır.
- Pazar: Pazara yakın bir kuruluş yeri belirleyen işletmelerin maliyetleri büyük ölçüde düşmektedir. Özellikle taşıma maliyetlerinin yüksek olduğu durumlarda pazara yakınlık çok önemli bir rekabet avantajı yaratabilmektedir.
- Emek: İş gücü maliyetlerini düşürmek için işletmeler, iş gücünün bol ve ucuz olduğu yerlerde kuruluş yerlerini belirlemeye çalışmaktadır. Pek çok küresel şirketin, Çin’de yatırım gerçekleştirmesinin önemli sebeplerinden biri bu ülkedeki işgücü maliyetlerinin düşük olmasıdır.
- Ulaştırma: Tarih boyunca ulaşım imkânları açısından elverişli yerleşim yerlerinin ticari faaliyet noktasında gelişmiş olması, ulaştırmanın ne ölçüde önemli bir faktör olduğunu ortaya koymaktadır. Gerek girdilerin işletmeye gerekse çıktıların müşteriye doğru akışını sağlayacak ulaştırma tercihlerini belirlerken işletmeler; maliyet, aciliyet ve soğutma ya da ambalajlama gibi taşımada gerekli özel durumları dikkate alırlar.
- Enerji: İşletmeler kuruluş yerini belirlerken bölgedeki enerji imkânlarını dikkate almak durumundadır. Bu noktada özellikle kömür, elektrik ve su, önemli enerji kaynakları olarak işletmelerin en çok ihtiyaç duydukları kalemlerin başında gelmektedir.
- Diğer faktörler: Doğa koşulları, çevre kirliliği, devlet düzenlemeleri (vergi ve teşvikler) gibi faktörler…
En Uygun Kuruluş Yerinin Belirlenmesi
- Verimlilik (aynı miktar kaynakla daha çok üretmek)
- Ekonomiklik (üretimden elde edilen gelir ile üretim sırasında yapılan maliyet giderleri arasındaki orandır.)
- Kârlılık (elde edilen kazancın mümkün olduğunca yüksek olmasını sağlayan yeri, kuruluş yeri olarak seçmeye çalışmak)
İşletmelerin Büyümesi
- İşletmeler için büyüme temel bir amaçtır. İşletmelerin büyümesi ve gelişmesi aslında olağan bir süreçtir. İşletmeleri büyümeye zorlayan nedenler:
- Çevresel faktörler,
- Tüketici beklentilerinin değişmesi ve rakip işletmelerin sayısının artması,
- Yeni teknolojiler ve yöntemlerdir.
- İşletmeler şu nedenlerle büyümek isterler:
- Ham madde teminindeki kolaylık.
- Birim maliyet daha düşüktür.
- Teknik yenilikleri izleme kapasitesi yüksektir.
- Satış olanaklarında üstünlüklere sahiptirler.
- Nüfuz/etki yetenekleri yüksektir.
İşletmelerin Büyüme Yöntemleri
- İç Büyüme: İşletmelerin kendi kaynaklarına bağlı olarak mevcut faaliyetlerin genişletilmesi şeklindeki büyümedir. İç büyüme yatay ve dikey olmak üzere iki şekilde gerçekleşir.
- İç büyüme dış büyümeye göre yavaştır. Eğer işletme kısa sürede büyüme yolunu seçmek istiyorsa bu durumda daha fazla finansal kaynağa ihtiyaç duyar. Bu kaynak ancak dış büyüme yoluyla sağlanabilir.
İç Büyüme
- Yatay Büyüme: İşletmelerin aynı üretim alanında faaliyet kapsamını genişletmesidir. Yatay büyüme iki şekilde olabilir:
- Ürün farklılaştırması. Aynı ürünün biçim ve boyut değiştirerek değişik özelliklerde piyasaya sürülmesidir. Bir otomobil firmasının farklı model otomobiller üretmesi, ürünün kalitesinin, ambalâjının veya renginin değiştirilmesi örnek olarak verilebilir.
- Pazar farklılaştırması. İşletmenin ürünlerini farklı pazarlara sunması, farklı tüketici kitlesine ulaşması pazar farklılaştırma örneğidir. Pazar farklılaştırmasının temel amacı talep ve satışı arttırmak için yeni pazarlara yönelmektir
- Dikey Büyüme: Birbirini izleyen veya tamamlayan nitelikte mal üreten işletmelerin aralarında kurdukları çeşitli anlaşma ve birleşmelere dikey büyüme denir. Bir işletmenin kendine mal satan (tedarikçi) veya ürettiği malı satın alan bir başka (müşteri) işletmeyle birleşmesi dikey yönde büyümedir.
- Dikey büyüme ileri doğru dikey büyüme ve geriye doğru dikey büyüme olmak üzere iki şekilde gerçekleşir.
Geriye doğru dikey büyüme.
- İşletmenin daha önce tedarikçilerden sağladığı üretim girdilerini kendisinin üretmeye başlaması bir geriye doğru büyüme olduğu gibi, işletmeye ham madde, enerji veya ara mal veren başka bir işletme ile birleşmesi de geriye doğru büyümedir.
- Geriye doğru dikey büyüme şu nedenlerle tercih edilir:
- İşletmenin girdilerini üretmek için yeterli kaynağa sahip olması
- Tedarikçilerin yüksek kâr oranıyla çalışması
- Girdilerin zamanında, yeterli miktarda ve uygun kalitede tedarik edilememesi
İleri doğru dikey büyüme
- İşletmenin ürettiği malı satın alan işletme ile birleşmesi veya işletmenin ürettiği malların tüketicilere ulaşması için yeni dağıtım kanalları kurmasıdır.
- İşletmeler ileri doğru dikey büyümeyi şu nedenlerle tercih ederler:
- Üretilen mallar için dağıtım kanalları kuracak kaynakları varsa
- Pazarlama kanalı çok uzun ve yüksek fiyat artışına neden oluyorsa
- Dağıtım kanallarında gecikmeler oluyorsa
- İşletmenin ürettiği ürünlerin dağıtıcısı yoksa
İşletmelerin Büyüme Yöntemleri
- Dış Büyüme: İşletmeler iç kaynakları yeterli olmadığı zaman, dış kaynaklardan yararlanmak isterler. Bu nedenle dış büyüme yoluna giderler. Dış büyüme, bir işletmenin başka bir işletmeyi satın alması veya işletmenin başka bir işletmeyle birleşmesi şeklinde olur.
- İşletmeler dış büyümeyi şu nedenlerle tercih ederler:
- Tek başına yapamayacağı işlere finansman bularak yeni projeler üretmek
- Kaynak yetersizliği nedeniyle daha önce cevap verilemeyen müşterilere ulaşmak
- Piyasaya hâkim olmak ve rekabeti kendi koşullarında yürütmek
Dış Büyüme
- Yatay büyüme. Aynı iş kolunda çalışan birden fazla işletmenin birleşmesiyle meydana gelen büyümeye şeklidir. Yatay birleşme genel olarak, işletmelerden birinin diğer işletmeyi satın alarak kendi mülkiyetine geçirmesi şeklinde olabilir.
- Dikey büyüme. Dikey büyüme malların üretiminin ve dağıtımının farklı işletmeler tarafından yapılması durumunda meydana gelen bir dış büyüme şeklidir.
- Çapraz (Karma) Büyüme. Bir işletme farklı faaliyet kolundaki başka bir işletme ile birleşirse, çapraz büyüme gerçekleşmiş olur.
- Dairesel büyüme. Dairesel büyüme genellikle faaliyette bulunulan alandaki diğer işletme faaliyetlerinin kontrolünü ele alan bir büyüme şeklidir.
Şirket Birleşmeleri
Birleşmede temel neden büyüme olmakla birlikte, büyüme gerçekleştirilirken başka amaçlara da ulaşılmaktadır. İşletmeleri birleşmeye yönelten nedenler şunlardır:
- Büyüklüğün sağladığı avantajlardan yararlanma
- Yetenekli yönetime sahip olma
- Birleşmenin iç büyümeye göre avantajlarının olması
- Finansal nedenler
- Vergi avantajı
- Değerli sınaî haklara sahip olma
- Büyük bir işletme yaratma
- Rekabetin azaltılması
- Psikolojik nedenler.
DOÇ.DR.GÖNÜL KAYA ÖZBAĞ
Kocaeli Üniversitesi
İşletme Bilimine Giriş
