Boğazlar ve kanallar dünya üzerinde doğal veya yapay yollardan açılmış olan önemli denizyolu geçitleri olarak nitelendirilir.  Boğazlar ve kanallar her ne kadar karaları ayırıcı bir rol üstlenmiş olsalar da aynı zamanda birleştirici bir yanı olduğu da gerçektir. Dünya ticaretinin % 80’lere yakınının önemli deniz yolları ve mesafeyi kısaltıcı özellikleriyle boğazlar üzerinden akması her yıl bu alanlardan milyonlarca yük, tanker ve yolcu gemilerinin geçişine sahne olmasında etkili olmuştur.

A-Kanallar

1. Panama Kanalı

   Panama Kanalı, Orta Amerika’nın en güney ülkesi Panama topraklarında yer alır ve Atlas Okyanusu ile Pasifik Okyanusu’nu birbirine bağlayan bir yapay su yoludur. Dünyanın en uzun kanalıdır (81,5 km) . Panama Kanalı için ilk girişim 1 Ocak 1881’de yapıldı. 26 Haziran 2016 tarihinde genişletilmiş bir Panama Kanalı tekrar faliyete girmiştir. Çevre şartları, projenin zorluğu, maliyet vs. nedeniyle $287,000,000 para ve tahminen 22,000 insan (kaza ve hastalık sebebiyle) kaybedildi. Kanal sayesinde Ümit Burnunu dönmeksizin Atlantik’e ulaşım sağlanabilmektedir. Açılışından 2002 yılına dek, yaklaşık 800.000 geminin geçtiği tahmin edilen Panama Kanalı’ndan her yıl 14.000’den fazla gemi geçmekte olup taşınan yük miktarı 203 milyon tonu bulmaktadır. Kanal boyunca yolculuk yaklaşık 9 saat sürmektedir. Panama Kanalı deniz seviyesinden 28 metre yukarıdadır. Sıvıların dengesi kanunundan faydalanılarak gemiler Kanal içinde yavaş yavaş yükseltilir ve aynı metotla diğer tarafa doğru indirilir.

   

2. Süveyş Kanalı (Suez Canal)

   Akdeniz ile Kızıldeniz‘i birbirine bağlayan , Sina Çölleri Yarımadası’nın batısında bulunan yapay bir su yoludur. Ümit Burnunu (Cape Town) dolaşmamak için yapılmıştır ,yani 7.000 km’lik yolculuğunu azaltmaya yardımcı oluyor. Akdeniz ve Kızıldeniz’i birbirine bağlayan 193 kilometre uzunluğundaki Kanal, 220 metre genişlik ve 24 metre derinliğe sahip.Yılda 19 binden fazla gemi geçmektedir.

   

3. Korint Kanalı

   Korint Kanalı, Korint Körfezi ile Saronik Körfezi’ni birbirine bağlayan ve Mora Yarımadası’nı Yunanistan anakarasından ayıran Yunanistan’daki bir kanalın adıdır. Kanalın inşası 1881’de başladı ve 1893’te tamamlandı. Kanalın toplam uzunluğu 6,4 km’dir. Genişliği ise 21,4 metredir. Kanalın genişliği az olduğu için, kanaldan en fazla 17 metre genişliğindeki gemiler geçebilmektedir. Korint Kanalı, gemi tonaj ve büyüklüklerinin zaman içerisinde artması sebebiyle ticari değerini günümüzde tamamen kaybetmiştir. Ancak doğal güzelliği ve ilginç yapısı sebebiyle günümüzde başta turistik amaçlı gezi tekneleri ve yatlar olmak üzere yaklaşık 15.000 kadar gemi kanalı kullanmaktadır.

   

4. Kiel Kanalı

   1887 -1895 yılları arasında yapımı Almanya tarafından tamamlanan Kiel Kanalı, Baltık Denizi ile Kuzey Denizi ( North Sea) arasında seyredecek savaş gemilerinin daha kısa bir yoldan gitmeleri için stratejik amaçlarla tasarlanmıştır. Kiel Kanalının genişliği 103 m olup derinliği 11 m ve kanalın üzerinde her biri yaklaşık 42 m yükseklikte olan 10 köprü bulunur. Süveyş Kanalından sonra dünyadaki en uzun kanallardan biridir. Kılavuz Kaptan ile seyir yapılmaktadır.

B-Boğazlar

1. Malakka Boğazı

   Malakka Boğazı, Endonezya ile Malezya arasında yer alıp ticari önemi oldukça yüksek olan bir doğal su yoludur. Asya gemi trafiğinin yükü buradan sağlanmaktadır. Her sene yaklaşık 50.000 gemi 805 km uzunluğunda olan bu dar boğazı kullanarak 1/5 ile 1/4´lik oranla dünya deniz ticaretine katkı sağlar.

   

2. Hürmüz Boğazı

   Umman Körfezi ile Basra Körfezi’nin arasında olan boğazın genişliği 38.90 kilometre kadardır. Ortadoğu petrollerinin %40’ını (ABD, Batı Avrupa ve Çin’e gönderilen petrolün yaklaşık yarısı) bu boğazdan transit geçen gemiler taşır.Dünya sıvılaştırılmış gaz (LNG) ihracatının %66’sı Hürmüz Boğazından geçmektedir.

   

3. Cebelitarık Boğazı

   Denizciler tarafından Cibraltar olarak daha çok bahsedilen bu boğaz Akdeniz ile Atlantik’i birbirine bağlamaktadır. 60 km uzunluğunda ve 44 km genişliğinde, en derin yeri ise 426m’ dir. Boğazın siyasal egemenlik bakımından kontrolü üç ülkenin elindedir; Birleşik Krallık, İspanya ve Fas. Boğaz’dan yılda 7000-7500 gemi geçer.

   

4. İstanbul Boğazı

   Ülkemizde bulunan ve Stratejik önemi çok fazla olan İstanbul Boğazı, Marmara Denizi ile

   Karadeniz’i birbirine bağlayan doğal su yoludur. . Dünyadaki tüm doğal su yollarında olduğu gibi burada da extra ücret alınamaz. Düz uzunluğu yaklaşık 35 kilometre olan İstanbul Boğazı’nın eni, Karadeniz girişinde 4.7 km, Marmara girişinde 2.5 km kadar olup en dar yeri ise (Kandilli-Rumelihisarı-Bebek) 700 m genişliğindedir.

   

5. Çanakkale Boğazı

   Marmara ve Ege denizini birbirine bağlar ve Akdenize olan ulaşımın en önemli bağlantı noktasından biridir. İstanbul Boğazı’nın yaklaşık olarak iki katı uzunluğunda olan Çanakkale Boğazı, 61 kilometre (38 mil) uzunluğunda olup en dar yeri 1,2 kilometre en geniş yeri ise 6 kilometre açıklıktadır. Ortalama derinliği 55 metre olup, en derin noktası 103 metredir.En dar yeri Çanakkale şehrinin kuzeyindeki Kilitbahir mevkiindedir. İstanbul Boğazı’ndan geçen yıl 41 bin 112, Çanakkale Boğazı’ndan 43 bin 759 gemi geçiş yaptı.

   

Dargeb içerik yazarı Abdullah Demirkıran.