KAPTAN, GEMİ VE KABOTAJ HAKKI

KAPTAN, GEMİ VE KABOTAJ HAKKI

• Kaptanın bilgi ve izni olmaksızın gemiye yük konulamaz ya da çıkarılamaz. 
• Yük diğer yükler için tehlike oluşturması durumlarında ise yükü denize atmaya veya imha etmeye yetkilidir.

                                                                                                                                                           Deniz Hukuku’nun donatandan sonra en önemli Şahsı kaptandır. 

• Seferde geminin tek hakimi odur.
• Kaptan, donatan veya temsilcisi tarafından tayin olunur.
• Kaptan olabilmek için denizde belirli bir süre hizmet gördükten sonra bir ehliyet sınavı süreci geçirerek yetkili makamlardan yeterlilik belgesi alınmalıdır.
• Kaptanın kamu ve özel hukuk çerçevesinde tanımlanmış görev ve yetkileri bulunmaktadır.
• Kaptanın Kamu Hukuku’nda belirtilen görev ve sorumlulukları şunlardır;
• Kaptanın emrine aykırı olarak kimse gemiye giremez. Donatan, gemi müdürü ve kamu hizmeti yapan görevliler dışında kişilerin gemiye girmelerini yasaklamak kaptanın yetkisindedir.
• Gemi adamı,
•  verilen işi hizmet sözleşmesi veya çalışma saatleri dışında olsa da yapmaya mecburdur.
• Belirtilen şekilde tutum göstermeyen gemi adamı, yetkili yargı organınca cezalandırılır
• Kaptanın gemide “Kovuşturma Yapma Yetkisi”
• Açık denizlerde, yabancı karasularda ya da limanlarda bulunduğu sıralarda, gemi adamı yada gemideki kişilerden birinin suç işlemesi hâlinde kaptan, suç delillerini tam ve doğru olarak tespit etmek, toplamak, kaybolmalarını önlemek, kişilerin üzerlerini ve eşyalarını aramak gibi olayı aydınlatıcı tespitleri yapmak zorundadır.
• Suçlunun delilleri toplamasına engel olmak, delilleri yok etme ya da kaçma olasılığının varlığında gerekirse tutuklama yapabilir. Kaptan, kovuşturma yetkisini tamamen veya kısmen gemi zabitleri ya da güvendiği diğer kimselere verebilir.

Kaptanın Özel Hukuk Kapsamındaki Görev ve Sorumlulukları

• Kaptan, geminin sevk ve yönetiminde, donatanın yetkili temsilcisi olarak deniz taşıma sözleşmelerini hukuken ve fiilen yerine 
• getirir. Ayrıca donatanla gemi adamları arasındaki ilişkiyi kurup devamlılığını sağlar.
• Kaptanın Sorumluluğu
• Kaptan bütün yaptığı işlerde tedbirli bir kaptan gibi hareket etmeye mecburdur.
• Aksi takdirde kusurlu hareketinden doğan zararlardan sorumludur. 
• Kaptanın sorumluluk vasıfları şunlardır
• Kaptan, donatandan sonra değil, birinci derecede ve doğrudan doğruya sorumludur.
• Sorumluluğu sınırsızdır; sevk ve idare kusurlarından da sorumludur. Hâlbuki donatan, gemi adamlarının teknik kusurlarından dolayı yükle ilgili şahıslara karşı sorumlu değildir. Brüksel ve 1976 Londra Konvansiyonlarında kaptanın da sınırlı (şahsi) sorumluluğu öngörülmüştür.
• Kabotaj Hakkı
• Lozan anlaşmasının bir ulus olarak ülkemize sağladığı yararlardan biri de kabotaj hakkıdır. 
• Önceleri karasularımızda, yabancı uluslara ait gemiler serbest bir şekilde deniz ticaretine ilişkin faaliyetleri yapabiliyorlardı. 
• Bu hak kendilerine bir imtiyaz olarak verilmişti. Bu imtiyazlar, Lozan Sözleşmesi ve daha sonra düzenlenen Kabotaj Yasası ile tamamen kaldırılmıştır.
• Bir devletin kendi karasularında deniz ticaretini yapabilme hakkının kendi vatandaşlarına ve kendi bayrağını taşıyan gemilere özgü bir hak olarak tanınmasına “Kabotaj Hakkı” denir. Bu hakkın nedenleri arasında ulusal güvence, ülke ekonomisi ve ulusal özgürlük sayılabilir
• Kabotaj Hakkı Kanunu Kapsamı
• Türkiye karasularında; limanda yada limanlar arasında mal ve yolcu taşımak, çekme (cer), kılavuzluk ve ne şekilde olursa olsun her türlü liman hizmetlerini ancak Türk Bayrağını taşıyan gemiler yapabilir.
• Yabancı gemiler, yolcu ve yük taşımayı, cer ve kılavuzluk işlemini sadece Türk limanlarından yabancı limanlara yada yabancı limanlardan Türk limanlarına doğru yapabilirler.
• Kabotaj Kanunu 2.Maddesi; “Nehir ve göller, Marmara Bölgesiyle boğazlarda, bütün karasularıyla, kara sularına dâhil bulunan istimbot, mavna, salapurya, sandal, kayık, her türlü makine, yelken, kürekle hareket eden bütün deniz araçları, tarak, prizma, maçuna, algarina, şat ve her çeşit nakliye ve su dubaları, limbo tahlisiye vasıtaları ve benzerleri ile şamandıra gibi duran ve yüzen araç bulundurmak, sefer ve nakliye yapmak suretiyle ticaret hakkı Türk vatandaşlarınındır.” körfez, liman, koy vb. yerler vapur, römorkör, Kabotaj Kanunu’nun 3.Maddesinde ise karasuları içerisinde Türk vatandaşlarının
• tekelinde olan ve yabancıların yapmasına izin verilmeyen iĢler belirtilmiştir..

Bunlar;

• Deniz mahsulleri olarak; balık, istiridye, midye, sünger, inci, mercan, sedef ve benzerlerinin avlanması, kum, çakıl ve benzerlerinin çıkarılması Türk vatandaşları tekelindedir.
• Kazazede gemiler konusunda ise, deniz altında ve üstündeki gemilerin çıkarılması ile ilgili operasyonlar Türk vatandaşlarının tekelindedir.
• Sadece Türk vatandaşlarının yapabilecekleri meslekler; dalgıçlık, arayıcılık, deniz bakkallığı, kaptanlık, gemi mühendisliği, kâtiplik, tayfalık, amelelik ve benzeri işlerin icrası, iskele, rıhtım hamallığı ve her türlü deniz esnaflığıdır.